Bağcılar İş Hukuku Avukatı

Kayıt dışı çalışma nasıl ispatlanır?

Sigortasız ya da eksik ücretle çalışma, tanık ve yazılı kayıtlar birlikte kullanılarak ispatlanır. Bağcılar iş hukuku avukatı için dosyanın ilk işi de çoğunlukla gerçek ücretin ve gerçek çalışma süresinin bu kayıtlarla ortaya konmasıdır. İşe yarayan deliller:

• Aynı dönemde işyerinde sigortalı görünen çalışanların ve komşu işyeri çalışanlarının tanıklığı
• Elden ödemeyi gösteren notlar, imzalı avans kâğıtları, banka hareketleri
• Vardiya listeleri, servis listeleri, işyeri mesaj grubu yazışmaları
• Atölyede günlük üretim ve parça sayım fişleri
• İşyerinde çekilmiş tarihli fotoğraflar, sevk irsaliyesi ve teslim fişlerindeki imzalar
• SGK hizmet dökümü (hangi günlerin bildirildiğini gösterir)

Süreler de delil kadar belirleyicidir:

Tekstil ve konfeksiyon atölyelerinde elden ücret, parça başı çalışma ve sigorta

Atölyelerde bordronun düşük ücretten düzenlenip kalan tutarın elden ödenmesi en sık rastlanan uyuşmazlık kaynağıdır. Sipariş dönemlerinde gece geç saate kadar süren çalışma bordroya yansımaz, bazı işçilerin sigorta girişi ise hiç yapılmaz. Bu durumda iki yol birlikte düşünülür. Biri kayda geçmeyen süreler için hizmet tespit davası, diğeri primlerin eksik yatırılması nedeniyle 4857 sayılı İş Kanunu md. 24/II'ye dayanan haklı fesih ve kıdem tazminatı talebidir.

Atölye işçisinin bilmesi gereken öteki kurallar:

• Parça başı ücret alan, yani ücreti parça başına belirlenen işçiye yapabileceğinden az iş verilirse işveren aradaki farkı zaman esasına göre öder. Ödemezse işçi haklı nedenle feshedebilir (md. 24/II). Parça başı çalışan işçi de haftalık 45 saati aşan çalışmasının zamlı karşılığını isteyebilir.
• Defolu ürün kesintisi gibi ücret kesme cezaları yalnız sözleşmede gösterilen sebeplerle verilebilir, işçiye sebebiyle birlikte bildirilir ve parça başı ücrette bir ayda işçinin iki günlük kazancını geçemez (md. 38).
• Ücretsiz izin konusunda da sınır vardır. Sipariş azaldığında işçinin yazılı onayı alınmadan ücretsiz izne çıkarılması çalışma koşullarında esaslı değişikliktir. Yazılı bildirilmeyen ve 6 iş günü içinde yazılı kabul edilmeyen değişiklik işçiyi bağlamaz (md. 22).
• Genç işçiler bakımından, sanayiye ait işlerde 18 yaşını doldurmamış işçilerin gece çalıştırılması yasaktır (md. 73).

Atölyenin el değiştirmesi ya da başka adrese taşınması kıdemi sıfırlamaz. İşyeri devrinde işçinin kıdemi ilk işe giriş tarihinden hesaplanır. Devirden önce doğan borçlardan devreden işveren de devir tarihinden itibaren 2 yıl süreyle sorumludur (md. 6).

Atölye el değiştirince kıdem nasıl hesaplanır?

Rakamlar yuvarlak ve örnek amaçlıdır. Bir konfeksiyon atölyesinde 3 yıl çalışan işçi, atölye makineleri ve çalışanlarıyla birlikte başka bir işverene devredildikten sonra aynı yerde 1 yıl daha çalışmıştır. Yeni işveren sözleşmeyi haklı neden olmadan feshetmiştir. Devir tarihinde giydirilmiş brüt ücret 32.000 TL, fesih tarihinde 40.000 TL'dir.

• Kıdem süresi iki dönemin toplamı olan 3 + 1 = 4 yıldır.
• Kıdem tazminatı son ücret üzerinden hesaplanır ve 4 x 40.000 TL = 160.000 TL brüt olur.
• Bu tutarın tamamından devralan işveren sorumludur. Devreden işveren ise kendi çalıştırdığı 3 yıl için ve devir sırasındaki ücretle sınırlı olarak, yani 3 x 32.000 TL = 96.000 TL'ye kadar birlikte sorumlu tutulur (1475 sayılı Kanun md. 14).

Hesabın ayrıntısı kıdem tazminatı nasıl hesaplanır yazısında adım adım gösterilir.

Güneşli ve Basın Ekspres'te matbaa ve basın çalışanları hangi kanuna tabidir?

Matbaada baskı, ciltleme, paketleme ve dağıtım işlerinde çalışanlar İş Kanunu'na tabidir. Gazete, internet haber sitesi, süreli yayın ve ajanslarda fikir ve sanat işlerinde çalışan gazeteciler ise 5953 sayılı Basın İş Kanunu'na tabidir. Her iki grubun davasına da iş mahkemesi bakar (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 5).

Baskı makinelerinde vardiyalı ve gece çalışma olağandır. Gece çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez ve postası değiştirilen işçi en az 11 saat dinlendirilmeden öteki postada çalıştırılamaz (4857 md. 69). Makineye el kaptırma gibi kazalar iş kazası tazminatı davalarına konu olur. Bu davalarda arabuluculuk şartı yoktur. Vardiya çizelgesi, makine başı üretim raporları ve gece servis listeleri fazla çalışmanın ispatında kullanılır. İmzalı bordroda fazla mesai tahakkuku görünüyorsa ve işçi ihtirazi kayıt koymamışsa, bordroda yazandan fazlasını ancak yazılı delille ispatlayabilir.

Gazeteciler bakımından kurallar farklıdır:

“Telifli” ya da serbest çalışan olarak gösterilen muhabir, yayın organının belirlediği saatlerde ve talimatla çalışıyorsa iş ilişkisinin tespitini isteyebilir.

İSTOÇ'ta toptan ticaret çalışanlarının prim ve fesih hakları

İSTOÇ'taki toptancı işyerlerinde uyuşmazlık çoğunlukla az sayıda kişinin çalıştığı dükkânlarda fesih sonrası tazminattan ve satış priminden doğar. Otuz işçi şartı gerçekleşmediğinden işe iade yerine kıdem ve ihbar tazminatı gündeme gelir. Fesih kötü niyetliyse bildirim süresinin 3 katı tutarında tazminat ayrıca istenebilir (md. 17).

Satış elemanının primi ücretin ekidir. Prim oranının ya da hesap yönteminin işçi aleyhine değiştirilmesi md. 22'deki yazılı bildirim ve kabul usulüne tabidir. Hak edilmiş primin ödenmemesi halinde alacak 5 yıl içinde istenebilir.

Küçük işyerlerinde sık karşılaşılan bir başka konu deneme süresidir. Deneme süresi en çok 2 aydır. Bu sürede taraflar sözleşmeyi bildirimsiz ve tazminatsız feshedebilir, ancak çalışılan günlerin ücreti ve sigortası tamdır (md. 15). Aylarca “deneme” denilerek sigortasız çalıştırma bu hükme dayandırılamaz. Ayrıntılar deneme süresinde işten çıkarma yazısındadır. İşten ayrılan işçiye, işinin türünü ve süresini gösteren bir çalışma belgesi verilmesi de işverenin yükümlülüğüdür (md. 28).

Lojistik sektöründe depo, sevkiyat ve dağıtım çalışanları

Depo ve dağıtım işlerinde öne çıkan konular çalışma süresinin hesabı, hafta tatili çalışması ve yükleme kazalarıdır. Aracın yüklenmesini ya da boşaltma sırasını bekleyen işçinin işe hazır halde geçirdiği süre çalışma süresinden sayılır (md. 66). Sevkiyat yoğunluğunda yedi gün aralıksız çalıştırılan işçi, kullandırılmayan hafta tatilinin zamlı ücretini isteyebilir.

Depo operasyonu bir hizmet şirketine verilmişse işçinin bordro işvereni o şirkettir, işi veren asıl işveren de işçilik alacaklarından birlikte sorumludur (md. 2). Forklift ve raf sistemlerinden kaynaklanan kazalarda işveren olayı kolluğa derhal, SGK'ya en geç 3 iş günü içinde bildirir. İşverence sağlanan servis aracıyla işe gidiş gelişte yaşanan kaza da iş kazasıdır (5510 sayılı Kanun md. 13).

Dağıtım elemanının teslimat sırasında yaptığı tahsilattaki eksiklik ya da hasarlı ürün bedeli, işçinin rızası olmadıkça ücretten kesilemez (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 407). İşçi yalnız kusuruyla verdiği zarardan sorumludur (md. 400). Bu nedenle kesintiden önce olayın ve kusurun tutanakla ortaya konması gerekir.

Bağcılar'da atölye, matbaa ve toptancı çalışanları hangi hakları arar?

Bağcılar'da çalışanların en sık aradığı haklar sigortaya eksik bildirilen günler, elden ödenen ücret üzerinden hesaplanmayan tazminat ve ödenmeyen fazla mesaidir. İlçede tekstil ve konfeksiyon atölyeleri, Basın Ekspres ve Güneşli çevresindeki matbaa ve basın işyerleri, İSTOÇ'taki toptancılar ve depolar yan yana çalışır. Dört çalışma alanındaki talepler dayanakları ve süreleriyle şöyledir:

Bağcılar'daki işyeri için hangi adliyeye gidilir?

Bağcılar'da yapılan işten doğan davalar, Bakırköy'ün Osmaniye Mahallesi'nde bulunan Bakırköy Adliyesi'ndeki iş mahkemelerinde görülür. 7036 sayılı Kanun md. 6 işin yapıldığı yerin yanında davalının yerleşim yerini de yetkili sayar. İşverenin merkezi başka ilçedeyse o yerin adliyesi de seçilebilir. Alacak ve işe iade taleplerinde zorunlu olan arabuluculuk başvurusu Bakırköy Adliyesi'ndeki arabuluculuk bürosuna yapılır. İşçi için sonuç, ilçede ayrı bir adliye bulunmadığından dosyanın Bakırköy'de yürümesidir.

Varsayımsal bir toptancı dosyası bu seçimi gösterir. İSTOÇ'taki bir toptancı işyerinde çalışan satış elemanının işvereni, merkezi Fatih'te kayıtlı bir şirkettir. Prim ve ihbar tazminatı alacağı için başvuru, işin yapıldığı yer olarak Bakırköy Adliyesi'ne ya da davalının yerleşim yeri olarak Çağlayan'daki İstanbul Adliyesi'ne yapılabilir. Tanıklar komşu dükkân çalışanlarıysa Bakırköy, delillere yakınlık bakımından daha elverişlidir.

Hizmet tespitinde yol farklıdır. Bu davada arabuluculuk dava şartı değildir ve dava açmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumu'na başvurmak gerekmez. Dava Kuruma mahkemece resen ihbar edilir (7036 md. 4). Öteki yargı çevreleri İstanbul iş mahkemeleri sayfasında gösterilir.

Bağcılar'da çalışan işçi için adım adım yol

Atölye ya da depo çalışanı için sıra, önce kaydın sonra hesabın çıkarılmasıdır.

1. e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünüzü alın ve işe gerçekten başladığınız tarih ile sigorta giriş tarihini karşılaştırın.
2. Çalıştığınız dönemde işyerinde sigortalı olan iki üç kişiyi belirleyin, çünkü hizmet tespitinde bu kişilerin anlatımı aranır.
3. Elden aldığınız tutarları ay ay yazın. Parça başı çalışıyorsanız günlük üretim fişlerinizi saklayın.
4. Primleriniz eksik yatıyorsa işverene yazılı bildirimde bulunun. İzlenecek yol SGK primi eksik yatırılırsa ne yapılır yazısında anlatılır.
5. Ücret, fazla mesai, kıdem ve ihbar için Bakırköy Adliyesi'ndeki arabuluculuk bürosuna başvurun. Hizmet tespiti için ise arabulucuya gidilmeden dava açılır.
6. Arabuluculuk toplantısına katılın. Mazeretsiz katılmayan taraf davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin yarısına katlanır.

İşten ayrılırken “bütün haklarımı aldım” yazılı bir belge imzalatılmak istenirse tarih ve tutarlara bakılmalıdır. İbraname ancak fesihten en az 1 ay sonra düzenlenmiş, alacak kalemlerini tutarıyla göstermiş ve ödeme banka aracılığıyla yapılmışsa geçerlidir. Koşullar ibranamenin geçerlilik şartları yazısında açıklanır.

Atölye, matbaa ve toptancı işverenleri için dikkat noktaları

İşveren bakımından en büyük risk, sonradan açılan hizmet tespiti ve alacak davalarında kayıt gösterememektir.

• İşe girişi çalışmanın başladığı tarihten bildirmek, deneme süresindeki işçiyi de sigortalı göstermek.
• Ücretin tamamını bankadan ödemek, her ödemede hesap pusulası vermek (md. 37).
• Parça başı ücrette birim fiyatı ve sayım yöntemini yazılı belirlemek ve kesinti yapılacaksa sebebini sözleşmede göstermek.
• Atölye ya da dükkânı devralırken çalışanların kıdem, izin ve ücret borçlarını devir sözleşmesinde açıkça paylaştırmak.
• Baskı ve kesim makinelerinde koruyucu, eğitim ve bakım kayıtlarını tutmak.
• Ücretsiz izin ve vardiya değişikliği için işçinin yazılı onayını almak.

Lexim Hukuk Bürosu, Bağcılar'da çalışan ya da işyeri Bağcılar'da bulunan işçi ve işverenler için alacak hesabı, arabuluculuk görüşmesi ve dava takibi işlerini yürütür.