Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır? Adım Adım Hesap ve Örnekler

Kıdem tazminatı nedir ve hangi ücret üzerinden hesaplanır?

Kıdem tazminatı, en az bir yıl çalışmış işçiye, iş sözleşmesi kanunda sayılan hallerden biriyle sona erdiğinde ödenen toplu paradır. Hesap, işçinin son giydirilmiş brüt ücreti üzerinden yapılır ve her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret verilir. Dayanak, 1475 sayılı İş Kanunu'nun hâlen yürürlükte olan 14. maddesidir.

“Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır” sorusunun cevabı üç veriye bağlıdır. Bunlar kıdem süresi, giydirilmiş brüt ücret ve fesih tarihindeki tavandır. Hak kazanma koşulları ayrı bir konudur ve kıdem tazminatı şartları sayfasında anlatılır. Kendi isteğiyle ayrılan çalışanın durumu için istifa eden işçinin kıdem tazminatı yazısına bakılabilir.

Hesapta geçen iki terim şöyle tanımlanır. Giydirilmiş brüt ücret, çıplak brüt ücrete düzenli yardımların aylık karşılığı eklenerek bulunan tutardır. Kıdem tazminatı tavanı, bir yıllık kıdem için ödenebilecek en yüksek brüt tutardır. Diğer kavramların kısa açıklamaları iş hukuku sözlüğü sayfasında yer alır.

Kıdem tazminatı hangi adımlarla hesaplanır?

Kıdem tazminatı beş adımda hesaplanır. Önce kıdem süresi bulunur, sonra giydirilmiş brüt ücret belirlenir, tavanla karşılaştırılır, süreyle çarpılır ve damga vergisi düşülür. Her tam yıl için bir aylık esas ücret, artan süre için orantılı tutar ödenir.

1. Kıdem süresini bulun. İşe başlama tarihi ile sözleşmenin sona erdiği tarih arasındaki süre yıl, ay ve gün olarak sayılır. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir.
2. Giydirilmiş brüt ücreti belirleyin. Son brüt ücrete, düzenli sağlanan para ve parayla ölçülebilen yardımların aylık karşılığı eklenir.
3. Tavanla karşılaştırın. Giydirilmiş brüt ücret tavanı aşıyorsa hesapta tavan tutarı esas alınır.
4. Süreyle çarpın. Esas aylık tutar tam yıl sayısıyla çarpılır ve artık aylar ve günler orantılanarak eklenir.
5. Damga vergisini düşün. Brüt tazminattan binde 7,59 damga vergisi kesilir ve kalan tutar net ödemedir.

Formül tek satırda şöyle yazılabilir: brüt kıdem tazminatı = hesaba esas aylık tutar × (tam yıl sayısı + artık ay / 12 + artık gün / 365). Net ödeme, bu tutardan damga vergisi düşülerek bulunur.

Ön hesap için kıdem tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir. Araç yaklaşık bir tutar verir, hangi ek ödemenin ücrete gireceği her dosyada ayrıca değerlendirilir.

Kıdem süresi nasıl belirlenir ve hangi dönemler sayılır?

Kıdem süresi, işçinin fiilen işe başladığı tarih ile iş sözleşmesinin sona erdiği tarih arasındaki süredir. 1475 sayılı Kanun md. 14'e göre işçinin aynı işverenin bir ya da değişik işyerlerinde geçen çalışmaları, aralıklı olsa bile birleştirilerek hesaplanır. Sürenin doğru belirlenmesi sonucu doğrudan etkiler, çünkü her ek ay tazminatı esas ücretin on ikide biri kadar artırır.

İşyerinin el değiştirmesi kıdemi sıfırlamaz. Devir halinde kıdem, işçinin o işyerinde geçen sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır. Devreden işveren yalnız kendi dönemiyle ve devir tarihindeki ücret düzeyiyle sınırlı olarak sorumlu kalır. Bildirim süresine ait ücret peşin ödenerek yapılan fesihte ise yargı uygulamasında bu süre kıdeme eklenmez.

Çalışmanın bir bölümü SGK'ya bildirilmemişse kıdem süresi yine fiilî çalışmaya göre belirlenir. Bu dönemlerin sigortalılık süresi olarak kayda geçirilmesi ayrı bir taleptir ve hizmet tespit davası ile istenir. Kısmi süreli çalışanlarda yargı uygulaması, kıdem süresini çalışılan saatlere göre değil sözleşmenin devam ettiği takvim süresine göre belirler. Hesaba esas ücret ise kısmi çalışma karşılığı alınan ücrettir.

Giydirilmiş brüt ücrete hangi ödemeler dahildir?

Giydirilmiş brüt ücret, çıplak brüt ücrete işçiye düzenli olarak sağlanan para ve parayla ölçülebilen menfaatlerin eklenmesiyle bulunur. Ölçüt sürekliliktir. Her ay ya da belirli dönemlerde tekrarlanan ödemeler hesaba girer, arızi ödemeler girmez. Net ücret değil, brüt ücret esas alınır.

Ücret sabit değilse (parça başı, yüzde usulü gibi) son bir yılda ödenen ücretin o sürede çalışılan günlere bölünmesiyle bulunan ortalama esas alınır. Son bir yıl içinde ücrete zam yapılmışsa ortalama, zam tarihi ile ayrılma tarihi arasındaki ücret ve günler üzerinden bulunur (1475 sayılı Kanun md. 14). Ücretin bir bölümü bordro dışında ödeniyorsa hesap gerçek ücret üzerinden yapılır, ancak gerçek ücreti ispat etmek işçiye düşer.

Ücretin giydirilmesini varsayımsal bir örnekle gösterelim. İşçinin brüt ücreti 40.000 TL'dir. İşveren her ay 4.000 TL yemek ve 2.000 TL yol yardımı ödemekte, yılda iki kez birer brüt ücret tutarında ikramiye vermektedir. Yıllık ikramiye toplamı 80.000 TL, aylık karşılığı 80.000 / 12 = 6.666,67 TL'dir. Giydirilmiş brüt ücret 40.000 + 4.000 + 2.000 + 6.666,67 = 52.666,67 TL olur.

Kıdem tazminatı tavanı ne kadar ve nasıl uygulanır?

Kıdem tazminatı tavanı, bir yıllık kıdem için ödenebilecek en yüksek brüt tutardır ve 1 Temmuz - 31 Aralık 2026 dönemi için 73.729,87 TL'dir. Giydirilmiş brüt ücret bu tutarın üzerindeyse her yıl için ücret değil, tavan ödenir. Tavan her yıl Ocak ve Temmuz aylarında güncellenir.

Hangi dönemin tavanının uygulanacağını fesih tarihi belirler. Ödeme sonraki bir dönemde yapılsa bile sözleşmenin sona erdiği tarihte geçerli olan tavan esas alınır. Başka bir döneme ait tutar gerektiğinde resmî duyurulara bakılır, ezbere rakamla hesap yapılmaz.

Tavanın altında ücret alan çalışanlar için bu sınırın bir etkisi yoktur. Tavanın üzerinde ücret alanlarda ise kıdem tazminatı, gerçek ücretle yapılacak hesaptan belirgin biçimde düşük çıkar.

Artık aylar ve günler nasıl oranlanır?

Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır ve tam yıla ulaşmayan aylar ve günler yok sayılmaz. Artık her ay için esas aylık tutarın on ikide biri, artık her gün için 365'te biri hesaplanır. Oranlama ilk tam yıl dolduktan sonra uygulanır, çünkü bir yıldan az çalışan işçi kıdem tazminatına hak kazanmaz.

Örneğin 4 yıl 6 ay kıdemi olan işçi 4,5 aylık esas ücret tutarında brüt tazminata hak kazanabilir. Sigortasız geçen dönemler de kıdem süresine dahildir, ancak bu dönemlerin ayrıca ispat edilmesi gerekir. Aynı kıdem süresi için yalnız bir kez kıdem tazminatı ödenir ve tazminatı ödenerek tasfiye edilmiş dönem yeni hesaba katılmaz.

Örnek hesaplarda sonuç nasıl çıkar?

Aşağıdaki örnekler, tavanın altında ve üstünde kalan ücretlerde hesabın nasıl değiştiğini ve artık günlerin nasıl eklendiğini gösterir. Rakamlar varsayımsaldır ve fesih tarihinin 1 Temmuz - 31 Aralık 2026 döneminde olduğu kabul edilmiştir. Örneklerin hepsinde tek kesinti damga vergisidir.

Örnek 1 (tavan altı). İşçinin brüt ücreti 45.000 TL, aylık yemek yardımı 3.000 TL, yol yardımı 2.000 TL'dir. Giydirilmiş brüt ücret 50.000 TL, kıdem 4 yıl 6 aydır. Ücret tavanın altında kaldığı için hesap 50.000 TL üzerinden yapılır.

Örnek 2 (tavana takılan). İşçinin giydirilmiş brüt ücreti 90.000 TL, kıdemi 10 yıl 3 aydır. Ücret tavanı aştığı için hesapta 90.000 TL değil, 73.729,87 TL esas alınır.

İkinci örnekte tavan olmasaydı brüt tutar 922.500 TL olurdu. Aradaki fark, yüksek ücretli çalışanlarda tavanın sonucu ne kadar etkilediğini gösterir.

Örnek 3 (artık ay ve gün). İşçinin giydirilmiş brüt ücreti 60.000 TL, kıdemi 2 yıl 3 ay 10 gündür. Tam yıllar için 60.000 × 2 = 120.000 TL, üç ay için 60.000 × 3 / 12 = 15.000 TL, on gün için 60.000 × 10 / 365 = 1.643,84 TL hesaplanır. Brüt kıdem tazminatı 136.643,84 TL, damga vergisi 1.037,13 TL, net ödeme 135.606,71 TL olur.

Kıdem tazminatından hangi kesintiler yapılır ve net tutar nasıl bulunur?

Kanuni kıdem tazminatından yalnız binde 7,59 oranında damga vergisi kesilir, gelir vergisi ve SGK primi kesilmez. Net tutar, brüt tazminatın 0,00759 ile çarpılması ve sonucun brüt tutardan düşülmesiyle bulunur. Brüt 100.000 TL'lik bir tazminatta damga vergisi 759 TL, net ödeme 99.241 TL'dir.

Aynı fesihte ödenen ihbar tazminatı farklı vergilendirilir. İki kalemin tek bir oranla hesaplanması, bordroda en sık görülen yanlışlardan biridir.

Sözleşmeyle kanuni tutarın üzerinde bir ödeme kararlaştırılmışsa, aşan kısmın vergilendirilmesi ayrıca değerlendirilir. Bildirim süresine ait tutar için ihbar tazminatı hesaplama aracı ile ön hesap yapılabilir.

Kıdem tazminatı ödenmezse hangi yol izlenir?

Kıdem tazminatı ödenmediğinde ya da eksik ödendiğinde izlenen yol sırasıyla yazılı talep, arabuluculuk ve iş mahkemesinde davadır. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3). Talep hakkı fesihten itibaren 5 yıl içinde kullanılmalıdır.

1. Hesabı ve belgeleri hazırlayın. Kıdem süresi, giydirilmiş ücret ve fesih tarihindeki tavanla kendi hesabınızı çıkarın. Ödenen tutar varsa farkı belirleyin.
2. Yazılı talepte bulunun. Talep, tarihi belgelenebilen bir yolla işverene iletilir. Yöntem işçi ihtarnamesi nasıl çekilir yazısında anlatılır.
3. Arabulucuya başvurun. Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna yapılır. Süreç iş hukukunda arabuluculuk sayfasında açıklanır.
4. Anlaşma olmazsa dava açın. Son tutanak dava dilekçesine eklenir. Ayrıntılar arabuluculukta anlaşma olmazsa ne olur yazısındadır.
5. Faizi talep edin. Geç ödenen kıdem tazminatı için fesih tarihinden itibaren bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz istenebilir (1475 sayılı Kanun md. 14).

İşçinin ölümü halinde kıdem tazminatı kanuni mirasçılarına ödenir. Mirasçılar da aynı yolu izler ve aynı zamanaşımı süresine tabidir.

Hesaplamada en sık hangi hatalar yapılır?

En sık yapılan hata, hesabın net ücret ya da çıplak brüt ücret üzerinden yapılmasıdır, oysa doğru esas giydirilmiş brüt ücrettir. İkinci yaygın hata tavanın ya da artık sürelerin gözden kaçmasıdır. Bu hatalar tutarı olduğundan düşük de yüksek de gösterebilir.

• Net ücretle hesap yapmak. Bordrodaki net ödeme değil, brüt ücret ve ekleri kullanılır.
• Düzenli yardımları eklememek. Yemek, yol ve düzenli ikramiye hesaba girer.
• Fazla mesaiyi ücrete eklemek. Fazla çalışma ücreti giydirilmiş ücretin parçası değildir, ayrı bir alacaktır.
• Yanlış dönemin tavanını kullanmak. Fesih tarihindeki tavan uygulanır.
• Artık ay ve günleri saymamak. Tam yıl dışındaki süre orantılı olarak ödenir.
• Kıdem başlangıcını yanlış almak. SGK'ya geç bildirilen işe girişlerde fiilî başlangıç tarihi esas alınır.
• Fazla kesinti yapmak. Kıdem tazminatından gelir vergisi ve SGK primi kesilmez.

Kıdem tazminatı çoğu dosyada tek alacak değildir. İhbar tazminatı ayrı hesaplanır. Bu tazminatta tavan uygulanmaz, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Talep hakkı fesihten itibaren 5 yıl içinde kullanılmalıdır. Ayrıntılar iş davalarında zamanaşımı süreleri yazısında yer alır.

İşçi ve işveren hesabı hangi belgelerle kontrol eder?

Hesap, işe giriş ve çıkış tarihlerini, son ücreti ve düzenli yardımları gösteren belgelerle kontrol edilir. İşçi bu belgelerle kendisine ödenen tutarı sınar, işveren ise ödemenin dayanağını ortaya koyar. İki taraf için de eksik belge, hesabın tartışmalı hale gelmesinin başlıca nedenidir.

İşçi için kontrol listesi:

• SGK hizmet dökümü ve fiilî işe başlama tarihini gösteren kayıtlar
• Son 12 aya ait ücret bordroları ve banka hesap dökümü
• Yemek, yol, ikramiye ve prim ödemelerini gösteren belgeler
• Fesih bildirimi ya da sözleşmenin sona erdiği tarihi gösteren yazı
• Önceki dönemler için ödenmiş kıdem tazminatı varsa buna ilişkin belge
• İşverenin verdiği hesap dökümü ve ödeme dekontu

İşveren için kontrol listesi:

• Kıdem başlangıcının özlük dosyasındaki kayıtlarla doğrulanması
• Giydirilmiş ücrete giren kalemlerin tek tek listelenmesi
• Fesih tarihindeki tavanın resmî kaynaktan teyit edilmesi
• Ödemenin banka aracılığıyla yapılması ve dekontun saklanması
• Hesap dökümünün işçiye yazılı olarak verilmesi

İşveren açısından eksik ödeme, faiz ve yargılama gideri yükü doğurabilir. İşçi açısından ise ödenen tutarı kontrol etmeden imzalanan belgeler sonradan ispat güçlüğü yaratır. Ödenmemiş ücret, fazla mesai ve yıllık izin gibi kalemler işçilik alacakları sayfasında ayrı ayrı açıklanır.

Fesihle birlikte doğan öteki haklar için işten çıkarılan işçinin hakları yazısı okunabilir. Hesabın bordro ve ödeme kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğinde iletişim sayfasından büroya ulaşılabilir.