İş Kazası Avukatı: İş Kazası Tazminatı ve Dava Süreci

İş kazası avukatı hangi işleri yürütür?

İş kazası avukatı, kazanın SGK'ya bildirilmesinden tazminat davasının sonuçlanmasına kadar olan hukuki süreci yürütür. Kazaya uğrayan işçiyi, hayatını kaybeden işçinin yakınlarını ya da kendisinden tazminat istenen işvereni temsil edebilir. Lexim Hukuk Bürosu İstanbul'da iş hukuku alanında bu taraflara hizmet verir.

Süreç birkaç ayrı koldan ilerler. Bunlar SGK'nın incelemesi ve bağladığı gelirler, savcılığın yürüttüğü ceza soruşturması ve iş mahkemesinde açılan iş kazası tazminat davasıdır. Bir kolda toplanan delil ve rapor diğerinde de kullanılır. Bu nedenle avukat üç süreci birlikte izler.

Bu sayfada geçen üç terim şöyle tanımlanır. Maluliyet oranı, işçinin meslekte kazanma gücündeki kaybın yüzde olarak ifadesidir. Destekten yoksun kalma tazminatı, ölen kişinin sağlığında baktığı kişilerin bu desteği yitirmeleri nedeniyle istediği tazminattır. Rücu, ödeme yapan kurumun bu ödemeyi sorumlu kişiden geri istemesidir. Diğer kavramlar iş hukuku sözlüğü sayfasında açıklanır.

Hangi olaylar iş kazası sayılır?

İş kazası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu md. 13'te sayılan hallerden birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen ya da sonradan bedenen veya ruhen engelli hale getiren olaydır. Kanuna göre şu hallerde gerçekleşen kaza iş kazasıdır:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada
• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle
• İşçinin görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda
• Emziren kadın işçinin çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda
• İşverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında

Kanun, işyerinde bulunulan sırada gerçekleşen kazanın yapılan işle doğrudan ilgili olmasını aramaz. Buna karşılık olayın SGK bakımından iş kazası sayılması, işverenin tazminat sorumluluğunun kendiliğinden doğduğu anlamına gelmez. Tazminat için işverenin kusuru ve kaza ile zarar arasındaki nedensellik bağı ayrıca incelenir.

Meslek hastalığı nedir, iş kazasından farkı nedir?

Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı ya da yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici ya da sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halidir (5510 md. 14). İş kazası ani bir olaydır, meslek hastalığı ise zaman içinde ortaya çıkar.

Hastalığın işten kaynaklandığı, sağlık kurulu raporları ve gerekirse işyerindeki çalışma şartlarına ilişkin denetim raporları incelenerek Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilir. İşveren, işçinin meslek hastalığına tutulduğunu öğrendiği günden itibaren 3 iş günü içinde durumu SGK'ya bildirir. Hastalık işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkmışsa, haklardan yararlanmak için işten ayrılma ile hastalığın ortaya çıkması arasında yönetmelikte belirtilen sürenin aşılmamış olması gerekir.

Tazminat bakımından iki durum aynı esaslara bağlıdır. Her ikisinde de işverenden maddi ve manevi tazminat istenebilir, dava iş mahkemesinde görülür ve arabuluculuk dava şartı değildir.

İş kazası kime, hangi sürede bildirilir?

İşveren iş kazasını o yerin kolluk kuvvetine derhal, SGK'ya ise en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirir (5510 md. 13 ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 14). Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlar. Sağlık hizmeti sunucuları da kendilerine ulaşan iş kazalarını en geç 10 gün içinde SGK'ya bildirir.

İşveren bildirim yapmazsa işçi ya da yakınları SGK'ya başvurarak olayın iş kazası olarak incelenmesini isteyebilir. Hastaneye başvururken olayın iş kazası olduğunun kayda geçirilmesi sonraki ispat açısından önemlidir. Bildirim süresinde yapılmazsa, bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir (5510 md. 21). Ödeneğin yaklaşık tutarı rapor parası hesaplama aracıyla görülebilir.

Sigortasız çalıştırılan işçi de iş kazası sigortasından yararlanır, çünkü sigortalılık çalışmaya başlamakla doğar. İşe giriş bildirgesi verilmemiş olsa da gelir ve ödenekler SGK tarafından ödenir, yapılan masraflar işverene ayrıca ödettirilir (5510 md. 23). Çalışma SGK'ya hiç bildirilmemişse önce çalışmanın tespiti gerekebilir. Bu konu hizmet tespit davası sayfasında, eksik bildirimde atılacak adımlar SGK primi eksik yatırılırsa yapılacaklar yazısında anlatılır.

İş kazasından sonra adım adım ne yapılır?

İş kazasından sonra önce sağlık müdahalesi ve olayın kayda geçirilmesi sağlanır, ardından SGK süreci, maluliyet tespiti ve tazminat talebi gelir. Sıra genel olarak şöyledir:

1. Sağlık kuruluşuna başvuru sırasında olayın iş kazası olduğu hastane kaydına yazdırılır. Epikriz ve istirahat raporlarının örnekleri alınır.
2. Bildirimin kontrolü için işverenin kolluğa ve 3 iş günü içinde SGK'ya bildirim yapıp yapmadığı sorulur (5510 md. 13).
3. Delillerin korunması amacıyla olay yerinin fotoğrafları, kullanılan makine ve donanım, tanıkların iletişim bilgileri kaydedilir.
4. SGK incelemesinde Kurum, olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağını belirlemek için soruşturma yapabilir.
5. Geçici iş göremezlik ödeneği istirahat raporu süresince SGK'dan alınır.
6. Maluliyet tespiti tedavi tamamlandığında yapılır ve meslekte kazanma gücü kayıp oranı belirlenir. Oran en az yüzde 10 ise sürekli iş göremezlik geliri bağlanır (5510 md. 19).
7. Ceza soruşturmasının takibi kapsamında savcılık dosyasındaki tutanak, ifade ve bilirkişi raporları izlenir.
8. Tazminat talebi aşamasında işverenle görüşme ya da iş mahkemesinde dava yoluyla maddi ve manevi tazminat istenir.

İlk günlerde atılacak adımlar iş kazası sonrası yapılması gerekenler yazısında ayrıntılı sıralanır.

SGK ne öder, işverenden hangi iş kazası tazminatı istenir?

SGK, kusura bakmaksızın kanunda sayılan ödenek ve gelirleri sağlar, işverenden ise SGK'nın karşılamadığı zarar için maddi ve manevi tazminat istenir. İki talep birbirinin yerine geçmez. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre SGK'nın bağladığı gelirin işverene rücu edilebilen kısmı, mahkemenin hesapladığı maddi tazminattan indirilir.

SGK ödemelerinin ölçüsü kanunda belirlenmiştir:

İşçinin ağır kusuru varsa SGK, ödenek ve geliri kusur derecesine göre üçte birine kadar eksiltebilir (5510 md. 22). Destekten yoksun kalma tazminatını, ölen işçinin sağlığında baktığı eş, çocuk ve ana baba gibi kişiler ister. Manevi tazminatın tutarını hâkim olayın özelliklerine göre takdir eder. Ağır bedensel zarar ya da ölüm halinde işçinin yakınları da manevi tazminat isteyebilir (TBK md. 56).

Ölüm halinde işçinin kıdem tazminatı da mirasçılarına ödenir. Şartlar kıdem tazminatı sayfasında yer alır, yaklaşık tutar ise kıdem tazminatı hesaplama aracıyla görülebilir.

İş kazası tazminatı nasıl hesaplanır?

İş kazası maddi tazminatı işçinin yaşı, geliri, maluliyet oranı ve tarafların kusur oranları esas alınarak bilirkişi raporuyla hesaplanır. Bedensel zararlar ve destekten yoksun kalma zararları Türk Borçlar Kanunu hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre belirlenir (TBK md. 55). Hesap üç temel adımdan oluşur:

1. Zararın belirlenmesi ilk adımdır. Kazanç kaybı ve çalışma gücü kaybı nedeniyle işçinin yoksun kaldığı gelir hesaplanır.
2. Kusur indirimi yapılır, yani işçinin kendi kusuru varsa tazminat bu oranda indirilir (TBK md. 52).
3. SGK gelirinin mahsubunda SGK'nın bağladığı gelirin rücu edilebilen kısmı düşülür. Kısmen ya da tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri tazminattan indirilemez (TBK md. 55).

Varsayımsal bir örnekle anlatalım. Bilirkişinin, sürekli iş göremezliğe uğrayan bir işçinin zararını 2.000.000 TL olarak hesapladığını, işverenin yüzde 80, işçinin yüzde 20 kusurlu bulunduğunu varsayalım. İşçinin kusuru oranında indirimle tutar 1.600.000 TL'ye iner. SGK'nın bağladığı gelirin rücu edilebilen kısmı 600.000 TL ise maddi tazminat 1.000.000 TL olur. Manevi tazminat bu hesabın dışındadır ve hâkimce ayrıca takdir edilir. Rakamlar örnektir ve hesap basitleştirilmiştir.

Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz ya da azaltılamaz (TBK md. 55). İşverenin kazadan sonra tazminata mahsuben yaptığı ödemeler de hesapta dikkate alınır. Aynı maddeye 2026'da eklenen fıkraya göre, tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminattan oransal olarak mahsup edilir.

Kusur ve maluliyet oranı nasıl tespit edilir?

Kusur oranını mahkemenin görevlendirdiği iş sağlığı ve güvenliği alanındaki bilirkişiler belirler, maluliyet oranı ise SGK'nın sağlık kurulu süreciyle belirlenir. Kusur raporunda işverenin hangi önlemi almadığı, işçinin talimatlara uyup uymadığı ve varsa üçüncü kişilerin payı ayrı ayrı gösterilir. İşçinin kusuru varsa hâkim tazminatı bu oranda indirir (TBK md. 52).

Maluliyet, yani meslekte kazanma gücü kayıp oranı, sağlık kurulu raporlarına dayanılarak SGK'ca tespit edilir. Bu karara karşı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu'na itiraz edilebilir (5510 md. 95). Raporlar arasında çelişki olursa mahkeme Adli Tıp Kurumu'ndan rapor alabilir. İki oran da tazminat tutarını doğrudan etkilediğinden raporlara itiraz süreleri takip edilmelidir.

İşverenin sorumluluğu belirlenirken kaçınılmazlık ilkesi de dikkate alınır (5510 md. 21). Kaçınılmazlık, alınması gereken bütün önlemler alınmış olsa bile kazanın önlenemeyeceği durumu anlatır.

İş kazası davasını kimler, kime karşı açabilir?

İş kazası tazminat davasını kazaya uğrayan işçi, ölüm halinde ise ölenin desteğinden yoksun kalanlar ve yakınları açabilir. Dava işverene, şartları varsa asıl işverene ve kusurlu üçüncü kişilere yöneltilir.

• İşçi açısından bakıldığında kazaya uğrayan işçi tedavi giderini, kazanç kaybını, çalışma gücü kaybını ve manevi tazminatı ister.
• Yakınlar açısından bakıldığında eş, çocuklar ve ana baba gibi destek görenler destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Ağır bedensel zarar ya da ölüm halinde yakınlar manevi tazminat da isteyebilir.
• Alt işveren ilişkisinde asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur (4857 sayılı İş Kanunu md. 2 ve 5510 md. 12). İşçi iki işvereni birlikte dava edebilir.
• Üçüncü kişiler bakımından, kaza başka bir kişinin kusurundan doğmuşsa bu kişi de sorumlu tutulabilir. SGK da ödemelerini kanundaki ölçüde üçüncü kişiye rücu eder (5510 md. 21).

İşçi tarafındaki diğer alacaklar ve izlenecek yol işçi avukatı sayfasında anlatılır. Kazadan sonra iş sözleşmesi sona ermişse doğan haklar işten çıkarılan işçinin hakları yazısında sıralanır.

İş kazası tazminat davası nerede ve hangi sürede açılır?

İş kazası tazminat davası iş mahkemesinde açılır ve zamanaşımı kural olarak 10 yıldır (TBK md. 146). Olay aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunları daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa bu süre uygulanır. Süre uzun olsa da beklemek tanık bulmayı ve olay yerindeki koşulları ispatlamayı zorlaştırabilir. Sürenin başlangıcı ve kesilmesi iş davalarında zamanaşımı süreleri yazısında açıklanır.

Bu davalarda arabulucuya başvurmak dava şartı değildir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3, iş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarını zorunlu arabuluculuğun dışında tutar. Taraflar isterlerse ihtiyari arabuluculuk yoluna gidebilir.

Yetkili mahkeme bakımından davacının birden fazla seçeneği vardır (7036 md. 6):

• Davalının yerleşim yeri mahkemesi
• İşin yapıldığı yer mahkemesi
• Kazanın ya da zararın meydana geldiği yer mahkemesi
• Zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi

İstanbul'daki adliyelerin ilçelere göre dağılımı İstanbul iş mahkemeleri sayfasında, yargılamanın aşamaları iş mahkemesi avukatı sayfasında yer alır. Avukatlık ücretinin nasıl belirlendiği iş hukuku avukatı ücretleri sayfasında anlatılır.

Ceza soruşturması tazminat davasını nasıl etkiler?

Ceza soruşturması tazminat davasından bağımsız yürür, ancak orada toplanan deliller tazminat davasında da kullanılır. Ölüm ya da yaralanmayla sonuçlanan iş kazalarında savcılık, taksirle öldürme ya da taksirle yaralama suçlarından soruşturma yürütür. Olay yeri tutanağı, ifadeler ve ceza dosyasındaki bilirkişi raporu hukuk mahkemesince de incelenir.

Hukuk hâkimi, ceza hâkiminin kusur değerlendirmesiyle ve beraat kararıyla bağlı değildir (TBK md. 74). Bu nedenle ceza dosyasında kovuşturmaya yer olmadığına ya da beraate karar verilmesi tazminat talebini kendiliğinden sona erdirmez. Mahkeme gerekli görürse ceza dosyasının sonucunu bekleyebilir.

İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri nelerdir?

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür (6331 md. 4 ve TBK md. 417). Kusur incelemesinde bu yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğine bakılır. Başlıcaları şunlardır:

• Risk değerlendirmesi yapmak ya da yaptırmak (6331 md. 10)
• İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek (md. 6)
• Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek (md. 17)
• Çalışanların sağlık gözetimini sağlamak (md. 15)
• Gerekli koruyucu donanımı sağlamak ve kullanılmasını denetlemek
• İş kazalarının kaydını tutmak ve bildirimini yapmak (md. 14)

Dışarıdan iş güvenliği hizmeti alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Çalışanların kendi yükümlülükleri de işverenin sorumluluğunu etkilemez (md. 4). İşveren, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz.

İşveren açısından savunma hangi belgelere dayanır?

İşveren açısından eğitim tutanakları, koruyucu donanım zimmet belgeleri, risk değerlendirmesi raporları ve denetim kayıtları davadaki temel savunma delilleridir. Kaza iş güvenliği mevzuatına aykırı bir davranıştan doğmuşsa SGK, işçiye yaptığı ödemeleri kanundaki sınırlar içinde işverene rücu eder (5510 md. 21). Bu nedenle işveren hem tazminat davasını hem rücu davasını birlikte değerlendirmelidir. Şirketlere yönelik hizmetler işveren avukatı sayfasında anlatılır.

İşçi tehlikeli işte çalışmaktan kaçınabilir mi?

Evet. Ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışan, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna ya da işverene başvurarak durumun tespitini ve önlem alınmasını isteyebilir (6331 md. 13). Karar çalışanın talebi yönündeyse çalışan, önlemler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Bu dönemde ücreti ve diğer hakları saklıdır. Tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda çalışan bu usule uymadan işyerini ya da tehlikeli bölgeyi terk edebilir. Talebe rağmen önlem alınmazsa işçi sözleşmesini feshedebilir. Bunun şartları haklı nedenle fesih sayfasında anlatılır.

İş kazası davası için hangi belgeler gerekir?

İş kazası davasında olayı, sağlık durumunu ve geliri gösteren belgeler gerekir. Belgelerin bir kısmı kurumlardan mahkeme aracılığıyla getirtilir, ancak elde olanların toplanması süreci kolaylaştırır.

• İş kazası tutanağı ve SGK'ya verilen iş kazası bildirgesi
• Hastane kayıtları, epikriz ve istirahat raporları
• SGK'nın iş kazası incelemesine ve gelir bağlama işlemine ilişkin yazılar
• Maluliyet (meslekte kazanma gücü kaybı) raporu
• Ücret bordroları ve banka kayıtları
• Olay yerine ait fotoğraf ve görüntüler
• Tanıkların ad ve iletişim bilgileri
• Varsa ceza soruşturması dosya numarası
• Ölüm halinde mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği

İş kazası sürecinde sık yapılan hatalar nelerdir?

İş kazası sürecinde en sık yapılan hatalar, olayın iş kazası olarak kayda geçirilmemesi, delillerin korunmaması ve raporlara süresinde itiraz edilmemesidir. Başlıca durumlar şunlardır:

• Hastane kaydına dikkat etmemek sorun yaratır, çünkü olay iş kazası yerine başka bir nedenle kaydedilirse sonradan ispat güçleşir.
• SGK bildirimini kontrol etmemek de bir hatadır. İşveren bildirim yapmamışsa işçi ya da yakınları Kuruma kendisi başvurabilir.
• SGK gelirini tazminat sanmak yanlıştır, çünkü SGK'nın bağladığı gelir, işverenden istenebilecek maddi ve manevi tazminatın yerine geçmez.
• Zarar belli olmadan belge imzalamak risklidir. Maluliyet oranı kesinleşmeden imzalanan ibra ya da sulh belgeleri sonraki talepleri zorlaştırabilir.
• Maluliyet oranına itiraz etmemek hatalıdır, çünkü oran tazminat hesabının temelidir. Düşük belirlenen orana karşı itiraz yolu kullanılmalıdır.
• Tanıkları ve olay yeri delillerini kaybetmek de sık görülür. Zaman geçtikçe işyeri koşulları değişir, tanıklara ulaşmak zorlaşır.
• Yalnız ceza dosyasına güvenmek yanıltıcıdır. Beraat ya da takipsizlik kararı tazminat talebini sona erdirmez ve hukuk davası ayrıca yürütülür.