Arabuluculukta Anlaşma Olmazsa Ne Olur? Dava, Süreler ve Giderler

Arabuluculukta anlaşma olmazsa ne olur?

Arabuluculukta anlaşma olmazsa arabulucu, tarafların anlaşamadığını gösteren son tutanağı düzenler ve süreç sona erer. Bu tutanakla birlikte dava şartı yerine gelmiş olur ve taraflar uyuşmazlığı iş mahkemesine taşıyabilir. Anlaşamamak hak kaybı doğurmaz, yalnız çözüm yerini yargılamaya bırakır.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3 uyarınca işçi ve işveren alacakları ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır. Zorunlu hallerde bu süre en çok 1 hafta uzatılabilir. Sürecin genel işleyişi iş hukukunda arabuluculuk sayfasında anlatılır.

İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat talepleri bu zorunluluğun dışındadır. Bu davalar doğrudan açılır ve iş kazası avukatı sayfasında ayrıca ele alınır. Zorunlu arabuluculuk, zamanaşımı ve işe iade gibi terimlerin kısa tanımları iş hukuku sözlüğü sayfasında bulunur.

Anlaşamama tutanağında neler yazar ve nelere bakılmalı?

Anlaşamama tutanağı (son tutanak), arabuluculuk faaliyetinin nasıl sonuçlandığını gösteren ve arabulucu tarafından düzenlenen belgedir. Tutanakta taraflar, görüşülen talepler ve sonuç yer alır, ancak görüşmede yapılan teklifler yazılmaz. Belge, dava açılırken dava şartının yerine geldiğini kanıtlar.

Tutanağı arabulucu ile taraflar, kanuni temsilcileri ya da avukatları imzalar. Taraflardan biri imzalamazsa bunun sebebi belirtilir ve tutanak yalnız arabulucu tarafından imzalanır (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu md. 17). Sonuç dışında hangi hususların tutanağa yazılacağına taraflar karar verir.

Tutanağı teslim alırken şu noktalar kontrol edilmelidir:

• Karşı tarafın adı ya da ticaret unvanı, dava edilecek kişiyle birebir örtüşüyor mu?
• Dava edilecek her talep (kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin, işe iade gibi) tutanakta sayılmış mı?
• Tutanağın düzenlendiği tarih açıkça yazılı mı?
• Toplantıya katılmayan taraf varsa bu durum kayda geçmiş mi?
• Belge aslı ya da arabulucu onaylı örnek niteliğinde mi?

Tutanakta yer almayan bir talep için dava şartının yerine gelmediği ileri sürülebilir. Bu nedenle başvuru sırasında taleplerin eksiksiz sayılması, tutanak düzenlenirken de listenin okunması gerekir. Talep edilebilecek kalemlerin tamamı işçilik alacakları sayfasında açıklanır.

Anlaşamama tutanağından sonra dava nasıl açılır?

Dava, anlaşamama yönündeki son tutanağın aslı ya da arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenerek iş mahkemesinde açılır. Tutanak eklenmezse mahkeme davacıya 1 haftalık kesin süre verir. Bu sürede tutanak sunulmazsa dava, dilekçe karşı tarafa tebliğ edilmeden usulden reddedilir.

Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa mahkeme başka bir işlem yapmadan davayı dava şartı yokluğundan reddeder. Bu nedenle tutanağın saklanması ve dilekçeye eklenmesi basit ama sonucu ağır bir adımdır. Dava açarken izlenen sıra şöyledir:

1. Son tutanağın aslı ya da arabulucu onaylı örneği temin edilir.
2. Tutanakta hangi taleplerin görüşüldüğü kontrol edilir, çünkü tutanakta yer almayan bir talep için dava şartının yerine gelmediği ileri sürülebilir.
3. Yetkili mahkeme belirlenir. Bu, davalının yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer iş mahkemesidir (7036 sayılı Kanun md. 6).
4. Deliller ve alacak hesabı hazırlanır, talep edilen kalemler ve tutarlar dilekçede ayrı ayrı gösterilir.
5. Dava, talebin tabi olduğu süre içinde açılır.

İstanbul'da hangi adliyenin yetkili olduğu İstanbul iş mahkemeleri sayfasında gösterilmiştir. Yargılamanın aşamaları için iş mahkemesi avukatı sayfasına bakılabilir.

Arabuluculukta anlaşamama halinde süreler nasıl işler?

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Tutanak tarihinden sonra süre kaldığı yerden devam eder. İşe iade talebinde ise ayrı bir kural vardır. Dava, son tutanak tarihinden itibaren 2 hafta içinde açılmalıdır (4857 sayılı Kanun md. 20).

Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai ve yıllık izin ücreti alacaklarında zamanaşımı 5 yıldır. İki haftalık işe iade süresi ise hak düşürücüdür ve kaçırıldığında dava dinlenmez. Sürelerin tamamı iş davalarında zamanaşımı süreleri ve işe iade davası süreleri yazılarında ayrıntılı biçimde yer alır.

Alacak talebine ilişkin varsayımsal bir örnek verelim. İşçi, kıdem tazminatı alacağının zamanaşımının dolmasına 20 gün kala arabuluculuk bürosuna başvurur. Görüşmeler 18 gün sürer ve anlaşamama tutanağı düzenlenir. Bu 18 gün zamanaşımı hesabına katılmaz ve tutanak tarihinden sonra kalan 20 günlük süre işlemeye devam eder. Süre yeniden 5 yıl olarak başlamaz. Dava kalan süre içinde açılmazsa işveren zamanaşımı savunmasında bulunabilir.

İşe iade talebinde ise varsayımsal olarak anlaşamama tutanağı 10 Haziran'da düzenlenmiştir. İşe iade davası en geç 24 Haziran'da açılmalıdır. Burada son günün resmî tatile rastlamadığı varsayılmıştır. Aynı tutanakta yer alan fazla mesai alacağı için ise 2 haftalık süre uygulanmaz, zamanaşımının kalan kısmı işler.

Kısmen anlaşma sağlanırsa kalan talepler ne olur?

Kısmen anlaşmada taraflar bazı kalemlerde uzlaşır, bazılarında uzlaşamaz. Anlaşılan kalemler tutanağa bağlanır, kalanlar için dava yolu açık kalır. Anlaşılan konularda sonradan dava açılamaz (6325 sayılı Kanun md. 18). Bu nedenle tutanakta hangi alacağın anlaşma kapsamına alındığı açık biçimde yazılmalıdır.

Örneğin taraflar kıdem ve ihbar tazminatında anlaşıp fazla mesai alacağında anlaşamamışsa, işçi yalnız fazla mesai için dava açabilir. Tutanağa “tüm işçilik alacakları” gibi kapsayıcı bir ifade yazılmışsa görüşülmeyen kalemler de kapanmış sayılabilir. İmzadan önce her kalemin tek tek okunması, sonradan doğacak anlaşmazlıkları önler.

Arabuluculuk anlaşma belgesi bir ibraname değildir ve farklı kurallara tabidir. İki belgenin karşılaştırması ibraname nedir ve geçerlilik şartları yazısında tablo halinde verilmiştir.

Toplantıya gelmeyen taraf hangi sonuçla karşılaşır?

Geçerli bir mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir ve davada kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf lehine vekâlet ücretinin yalnız yarısına hükmedilir. Kural işçi için de işveren için de geçerlidir (7036 sayılı Kanun md. 3).

İki taraf da ilk toplantıya katılmazsa, sonradan açılan davada herkes kendi yaptığı yargılama giderine katlanır. Toplantıya katılmak anlaşma zorunluluğu getirmez, taraf görüşmeye gelip teklifi kabul etmeyebilir. Katılım bizzat, kanuni temsilci ya da avukat aracılığıyla sağlanabilir.

Hastalık gibi geçerli bir mazereti olan taraf bunu toplantıdan önce arabulucuya bildirmeli ve belgelemelidir. Arabulucu bu durumda toplantıyı süre sınırları içinde başka bir güne alabilir. Mazeretin kayda geçmesi, ileride gider yaptırımıyla karşılaşmamak açısından önemlidir.

Teklifi kabul etmek ile davaya gitmek arasında nasıl karar verilir?

Karar, teklif edilen tutarın hesaplanan alacağa oranına, eldeki delillerin gücüne ve yargılamanın getireceği gider ile belirsizliğe göre verilir. Anlaşma sonucu taraflar belirler, davada ise sonuç delillere ve mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır. İki yolun farkları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

İşçi açısından ilk ölçüt, teklifin kendi hesabıyla karşılaştırılmasıdır. Yazılı kayıtlarla desteklenen alacaklarda dava yolunun belirsizliği azalır, yalnız tanık beyanına dayanan kalemlerde artar. Delil türlerinin ağırlığı fazla mesai nasıl ispatlanır yazısında örneklenmiştir.

İşveren açısından değerlendirme kayıtların durumu, faiz, yargılama giderleri ve karşı taraf vekâlet ücreti yükü üzerinden yapılır. Görüşmede verilen teklif sonradan açılan davada delil olarak kullanılamaz, çünkü teklif vermek borcun kabulü anlamına gelmez. Bu kural, her iki tarafın da çekinmeden rakam konuşabilmesini sağlar.

Dava açıldıktan sonra süreç nasıl ilerler?

İş mahkemesinde dava, basit yargılama usulüyle görülür (7036 sayılı Kanun md. 7). Taraflar dilekçelerini ve delillerini sunar, mahkeme işyeri ve SGK kayıtlarını getirtir, tanıkları dinler ve gerekirse hesap için bilirkişi incelemesi yaptırır. Yargılama kararla sona erer ve karara karşı kanun yoluna başvurulabilir.

1. Dava dilekçesi. Talepler, dayanılan olaylar ve deliller gösterilir, son tutanak da eklenir.
2. Cevap dilekçesi. Davalı savunmasını, zamanaşımı gibi itirazlarını ve delillerini bildirir.
3. Ön inceleme ve delillerin toplanması. Mahkeme uyuşmazlık noktalarını belirler, kayıtları ilgili yerlerden ister.
4. Tanık ve bilirkişi. Tanıklar dinlenir, alacak hesabı gerekiyorsa bilirkişi raporu alınır.
5. Karar. Mahkeme talepleri kalem kalem karara bağlar. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin hangi tarafa yükleneceğini de belirler.
6. İstinaf. Karara karşı tebliğden itibaren 2 hafta içinde bölge adliye mahkemesine başvurulabilir. İşe iade davalarında istinaf kararı kesindir.

Davanın ne kadar süreceği mahkemenin iş yüküne ve delil durumuna bağlıdır, önceden kesin bir tarih söylenemez. Dava sırasında da taraflar anlaşarak uyuşmazlığı sona erdirebilir. İşe iade talebine özgü kurallar işe iade davası sayfasında anlatılır.

Anlaşma olmazsa arabuluculuk ücretini kim öder?

Taraflar anlaşamazsa ve görüşmeler iki saatten az sürmüşse, arabulucunun iki saatlik ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir ve bu durumda taraflar arabulucuya ücret ödemez. Görüşmeler iki saati aşmışsa aşan kısmın ücretini, aksi kararlaştırılmadıkça taraflar eşit olarak karşılar. Taraflara ulaşılamaması ya da toplantıya katılım olmaması halinde de ücret Bakanlık bütçesinden ödenir.

Bakanlık bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti yargılama gideri sayılır. Dava açılırsa bu tutar, karar aşamasında diğer giderlerle birlikte davada haksız çıkan tarafa yükletilir. Anlaşma sağlanan dosyalarda ise ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir.

Arabuluculukta uzlaşma olmazsa avukat ücreti nasıl belirlenir?

Avukat ücreti, avukatla müvekkil arasındaki ücret sözleşmesiyle belirlenir. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi yalnız alt sınırı gösterir. Tarifenin 16. maddesi dava şartı arabuluculuktaki ücreti düzenler. Buna göre anlaşma sağlanırsa ücret, tarifedeki ücretin dörtte bir fazlasıdır. Anlaşamama halinde uygulanacak ücret ve sonradan açılan davayla ilişkisi için tarifenin güncel metnine ve ücret sözleşmesine bakılır.

3 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2026-2027 tarifesinde asliye mahkemelerinde takip edilen davalar için maktu ücret 62.000 TL'dir ve iş mahkemeleri bu düzeydedir. Bu tutar asgari sınırdır ve altında ücret kararlaştırılamaz. Ücret, dava konusu değerin %25'ini aşmamak üzere belirli bir yüzde olarak da belirlenebilir (1136 sayılı Avukatlık Kanunu md. 164).

Arabuluculuk aşamasında her taraf kendi avukatının ücretini öder, karşı tarafın avukatlık ücreti bu aşamada yüklenmez. Ücret sözleşmesi yapılırken arabuluculuk ve dava aşamalarının ücretinin ayrı mı, tek mi belirlendiği yazılı olarak netleştirilmelidir. Konunun ayrıntıları iş hukuku avukatı ücretleri rehberinde, avukatın görüşmedeki rolü ise arabulucu avukat ne iş yapar yazısında anlatılır.

Anlaşamama sonrasında en sık hangi hatalar yapılır?

En sık yapılan hata, işe iade talebinde 2 haftalık dava açma süresinin kaçırılmasıdır. Bu süre hak düşürücüdür ve geri getirilemez. İkinci yaygın hata, son tutanağın dava dilekçesine eklenmemesi ya da tutanakta bulunmayan bir talebin dava edilmesidir. Aşağıdaki hatalar hem işçi hem işveren tarafında görülür.

• Zamanaşımının yeniden başladığını sanmak. Süre durur, tutanaktan sonra kaldığı yerden işler.
• İşe iade ile alacak sürelerini karıştırmak. İşe iadede 2 hafta, alacaklarda kalan zamanaşımı uygulanır.
• Tutanağı dilekçeye eklememek. 1 haftalık kesin süre içinde sunulmazsa dava usulden reddedilir.
• Tutanakta olmayan talebi dava etmek. O talep bakımından dava şartı tartışmalı hale gelir.
• Kısmi anlaşmada kapsayıcı ifadeyi imzalamak. Görüşülmeyen kalemler de kapanmış sayılabilir.
• İlk toplantıya mazeretsiz katılmamak. Davada haklı çıkılsa bile gider ve vekâlet ücreti yaptırımı doğar.
• Karşı tarafı yanlış göstermek. Tutanaktaki işveren ile davalı aynı kişi olmalıdır.
• Görüşmedeki teklifi delil sanmak. Arabuluculuktaki teklif ve kabuller davada kullanılamaz.

Dava açmadan önce kısa bir kontrol listesi işe yarar:

• Son tutanağın aslı ya da onaylı örneği hazır mı?
• Talepler tutanaktakilerle aynı mı?
• İşe iade talebi varsa 2 haftalık sürenin son günü hesaplandı mı?
• Yetkili mahkeme belirlendi mi?
• Bordro, sözleşme, yazışma ve tanık bilgileri toplandı mı?
• Avukatla çalışılacaksa ücret sözleşmesi yazılı yapıldı mı?

İşçi açısından anlaşamama, alacağın mahkeme önünde delillerle ortaya konulacağı bir aşamaya geçiştir. İşveren açısından ise kayıtların düzeni ve ilk toplantıya katılım, yargılamadaki konumu doğrudan etkiler.