Arabulucu Avukat Ne İş Yapar? Arabulucu ile Avukat Farkı

Arabulucu kimdir ve arabulucu avukat ne iş yapar?

Arabulucu, tarafları bir araya getirerek aralarındaki uyuşmazlığı kendi anlaşmalarıyla çözmelerine yardımcı olan, tarafsız ve bağımsız üçüncü kişidir. Arabulucu avukat ne iş yapar sorusunun cevabı kimin kastedildiğine göre değişir, çünkü bu ifade günlük dilde iki ayrı kişi için kullanılır. Bunlardan biri arabulucu sicilinde kayıtlı olup görüşmeyi yöneten avukat, diğeri arabuluculuk masasında taraflardan birini temsil eden avukattır. Bu iki rolün görevleri ve sorumlulukları birbirinden tamamen farklıdır.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu md. 20'ye göre arabulucu olabilmek için hukuk fakültesi mezunu olmak, meslekte en az beş yıllık kıdeme sahip bulunmak ve arabuluculuk eğitimini tamamlamak gerekir. Meslekte yirmi yıl kıdemi olanlar dışındaki adaylar ayrıca Adalet Bakanlığının yaptığı yazılı sınavda başarılı olmalıdır. Bu şartları taşıyanlar Bakanlıkça tutulan arabulucular siciline kaydedilir. Arabulucuların büyük bölümü avukattır, ancak şartları taşıyan başka hukukçular da arabuluculuk yapabilir.

İş uyuşmazlıklarında arabulucu tarafları toplantıya davet eder, görüşmeyi yönetir ve sonucu son tutanağa bağlar. Görevlendirmeden itibaren 3 hafta içinde süreci sonuçlandırması gerekir. Bu süre zorunlu hallerde en çok 1 hafta uzatılabilir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3). Başvurunun nereye ve nasıl yapılacağı iş hukukunda arabuluculuk sayfasında anlatılmıştır.

Arabulucu ile avukat arasındaki fark nedir?

Arabulucu ile avukat arasındaki temel fark temsildir. Arabulucu hiçbir tarafı temsil etmezken avukat yalnız kendi müvekkilinin menfaatini korur. Arabulucu görüşmenin yöneticisidir, avukat ise görüşmenin taraflarından birinin yanındadır. Aynı toplantıda bir arabulucu ile her iki tarafın ayrı avukatları bulunabilir.

Avukatlık ücretinin asgari sınırları ve arabuluculuk aşamasındaki ücret için iş hukuku avukatı ücretleri rehberine bakılabilir. Arabulucu, son tutanak ve ilam gibi terimlerin kısa tanımları iş hukuku sözlüğü sayfasında yer alır.

Arabulucu hukuki tavsiye verir mi, karar verebilir mi?

Arabulucu taraflara hukuki tavsiye vermez ve uyuşmazlık hakkında karar vermez, çünkü hâkim ya da hakem değildir. Görevi, tarafların birbirini dinlemesini ve kendi çözümlerini üretmesini sağlamaktır. 6325 sayılı Kanun, taraflar çözüm üretemediğinde arabulucunun bir çözüm önerisi sunabilmesine izin verir (md. 15), ancak bu öneri bağlayıcı değildir.

Tarafsızlık, arabulucunun taraflar arasında eşitliği gözetme yükümlülüğünü de içerir (6325 md. 9). Bu nedenle arabulucu işçiye “şu kadar tazminat hakkınız var” ya da işverene “bu teklif yüksek” diyemez. Bir tarafın hakkını eksik bilmesi halinde onu yönlendirmek arabulucunun görevi değildir. Bu boşluğu tarafın kendi avukatı doldurur.

Arabulucunun yapabildiği ve yapamadığı işler kanunda çizilmiştir. Arabulucu, faaliyetin başında tarafları arabuluculuğun esasları, süreci ve sonuçları hakkında aydınlatır (md. 11) ve taraflarla ayrı ayrı ya da birlikte görüşebilir (md. 8). Tanık dinlemek ya da keşif yapmak gibi yalnız hâkimin yapabileceği yargısal işlemleri ise yapamaz (md. 15).

Arabuluculuk gizlidir (md. 4). Görüşmelerde sunulan teklifler ve yapılan açıklamalar, anlaşma sağlanamazsa sonradan açılacak davada delil olarak kullanılamaz (md. 5). Arabulucu da görüşmelerde öğrendiklerini açıklayamaz.

İş uyuşmazlığında arabuluculuk toplantısı adım adım nasıl ilerler?

Arabuluculuk büroya başvuru, arabulucunun görevlendirilmesi, davet, görüşme ve son tutanak aşamalarından oluşur. Her aşamada arabulucunun ve taraf avukatının işi farklıdır. Sıra şöyledir:

1. Başvuru. Karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna başvurulur (7036 md. 3). Avukat bu aşamada talepleri ve tarafları doğru göstererek başvuruyu hazırlar.
2. Görevlendirme. Büro listeden bir arabulucu belirler. Taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşmışsa o kişi görevlendirilir.
3. Davet. Arabulucu tarafları bilgilendirir ve ilk toplantıya davet eder, davet işlemlerini belgeye bağlar.
4. Aydınlatma. Toplantının başında arabulucu sürecin esaslarını ve sonuçlarını açıklar.
5. Görüşme. Taraflar taleplerini ve tekliflerini sunar. Arabulucu gerek görürse taraflarla ayrı ayrı görüşür. Avukat müvekkilinin hesabını ve gerekçesini ortaya koyar.
6. Sonuç. Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi, sağlanamazsa son tutanak düzenlenir. Süre, görevlendirmeden itibaren 3 hafta ve zorunlu hallerde 1 haftalık uzatmadır.
7. Sonrası. Anlaşma olmazsa dava açılır ve son tutanağın aslı ya da arabulucu onaylı örneği dava dilekçesine eklenir.

Görüşmeler, taraflar aksini kararlaştırmadıkça arabulucuyu görevlendiren büronun bağlı olduğu adalet komisyonunun yetki alanı içinde yürütülür (7036 md. 3). Uyuşmazlığın çözümüne katkı sağlayabilecek uzman kişiler, örneğin hesabı yapan bir mali müşavir, görüşmelerde hazır bulundurulabilir (6325 md. 15).

Büroya başvurudan son tutanağa kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Alacak kalemlerinin tabi olduğu süreler iş davalarında zamanaşımı süreleri yazısında gösterilmiştir. İstanbul'da hangi adliyenin bürosuna başvurulacağı İstanbul iş mahkemeleri sayfasından izlenebilir.

Arabuluculukta avukat masada neler yapar?

Arabuluculukta avukat müvekkilinin talebini hazırlar, görüşmeyi onun adına yürütür ve varılan anlaşmanın metnini denetler. Çalışması toplantıdan önce başlar ve tutanağın imzasıyla biter. Başlıca işleri şunlardır:

• Hesaplama. Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin gibi kalemleri toplantıdan önce hesaplar. Ön fikir için kıdem tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir.
• Delil değerlendirmesi. Hangi kalemin davada ne ölçüde ispatlanabileceğini öngörür ve pazarlık sınırını buna göre belirler.
• Teklif değerlendirmesi. Karşı tarafın teklifini, dava yolunun olası sonucu ve masrafıyla karşılaştırır.
• Tutanak metni kontrolü. Hangi alacakların anlaşmaya dahil olduğunu, ödeme tarihini ve ödeme biçimini açık yazdırır.
• Süre takibi. Anlaşma olmazsa dava açma sürelerini, özellikle işe iadede son tutanaktan itibaren işleyen 2 haftalık süreyi izler.

Tutanak metni en kritik aşamadır, çünkü arabuluculukta anlaşılan konularda sonradan dava açılamaz (6325 md. 18). “Tüm işçilik alacakları” gibi geniş bir ifade, görüşülmemiş kalemleri de kapatabilir. İşe iade görüşmesinde anlaşma sağlanırsa işe başlatma tarihinin, boşta geçen süre ücretinin ve işe başlatmama tazminatının parasal tutarının belirlenmesi zorunludur, aksi halde anlaşma sağlanamamış sayılır (4857 sayılı İş Kanunu md. 21).

Varsayımsal bir örnekle anlatalım. İşçinin avukatı toplantıdan önce kıdem tazminatını 200.000 TL, ihbar tazminatını 60.000 TL, fazla mesai alacağını 140.000 TL olarak hesaplamış olsun. İşveren toplam 250.000 TL teklif eder ve tutanağa “tüm işçilik alacakları” yazılmasını ister. Avukat, belgeyle ispatlanabilen kalemler ile tanığa dayanan fazla mesai iddiasını ayırarak teklifi değerlendirir ve hangi kalemlerin kapandığının tutanakta tek tek yazılmasını ister. Rakamlar yalnız değerlendirme yöntemini gösterir, kabul ya da ret kararı ise müvekkile aittir.

İşveren tarafında avukat benzer işleri tersinden yapar. Talebin dayanağını denetler, zamanaşımına uğramış kalemleri ayıklar ve anlaşmanın ileride yeni bir davaya yol açmayacak biçimde kurulmasını sağlar. Arabuluculuk anlaşması ile ibraname farklı belgelerdir. İbranamenin koşulları ibranamenin geçerlilik şartları yazısında anlatılmıştır.

Arabuluculuğa avukatla katılmak zorunlu mudur?

Arabuluculuğa avukatla katılmak zorunlu değildir. Taraflar görüşmelere bizzat, kanuni temsilcileri ya da avukatları aracılığıyla katılabilir. İşveren, yazılı belgeyle yetkilendirdiği bir çalışanını da gönderebilir (7036 md. 3). Avukatla temsil edilmek tarafın tercihidir.

Dikkat edilmesi gereken, toplantıya katılmamanın sonucudur. Geçerli bir mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yalnız yarısına hükmedilir. İki taraf da ilk toplantıya katılmazsa, sonradan açılan davada tarafların yaptığı yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır. Avukata vekâlet verilmişse toplantıya avukatın katılması yeterlidir.

Avukatsız katılan tarafın, imzalayacağı metnin bağlayıcı olduğunu ve anlaşılan kalemler için dava yolunu kapattığını bilmesi gerekir. Emin olunmayan bir teklifin toplantıda kabul edilmesi zorunlu değildir. Anlaşma olmazsa izlenecek yol arabuluculukta anlaşma olmazsa ne olur yazısında açıklanmıştır.

Arabuluculuk toplantısına hangi belgelerle gidilir?

Arabuluculuk toplantısına, talep edilen her kalemin dönemini ve tutarını gösteren belgelerle gidilir. Arabulucu delil toplamaz ve belgeleri değerlendirmez. Belgeler tarafın kendi hesabını yapması ve karşı tarafı ikna etmesi için gereklidir. Kontrol listesi şöyledir:

• kimlik ve varsa vekâletname ya da işverenin yetki belgesi,
• iş sözleşmesi, fesih bildirimi ve varsa ihtarnameler,
• son bir yıla ait ücret bordroları ve banka hesap dökümü,
• e-Devlet üzerinden alınan SGK hizmet dökümü,
• fazla çalışma, yıllık izin ve tatil çalışmalarına ilişkin kayıtlar,
• kalem kalem hazırlanmış alacak hesabı,
• kabul edilebilecek en düşük tutarı ve ödeme koşullarını gösteren not.

İşveren tarafı aynı listeyi kendi kayıtlarıyla hazırlar. Bunlar puantaj, izin defteri, ödeme dekontları ve işçinin imzasını taşıyan belgelerdir. Talep edilebilecek kalemlerin kapsamı işçilik alacakları sayfasında sıralanmıştır.

Avukatın imzaladığı anlaşma belgesi nasıl icra edilir?

Taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, ayrıca bir mahkeme şerhine gerek kalmadan ilam niteliğinde belge sayılır (6325 md. 18). Bu, borç ödenmezse belgenin mahkeme kararı gibi icraya konulabileceği anlamına gelir. Avukatsız imzalanan anlaşma belgelerinde ise icra edilebilirlik şerhi, arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden istenebilir.

Belgenin icra kabiliyeti içeriğinin açıklığına bağlıdır. Ödenecek tutarın, vadenin ve ödeme biçiminin tereddüde yer bırakmayacak şekilde yazılması gerekir. Taksitli ödemelerde bir taksitin ödenmemesinin sonucu da metinde düzenlenebilir. İşe iade görüşmelerindeki süreler işe iade davası süreleri yazısında anlatılmıştır.

Avukatsız katılan taraflar en sık hangi hataları yapar?

En sık yapılan hata, alacak kalemleri hesaplanmadan toplantıya gidilmesi ve ilk teklifin karşılaştırma yapılmadan kabul edilmesidir. Arabulucu tarafsız olduğundan teklifin düşük ya da yüksek olduğunu söylemez. Diğer yaygın hatalar şunlardır:

• Geniş ibareli tutanağı imzalamak. “Tüm alacaklar” ifadesi görüşülmemiş kalemleri de kapatabilir.
• Ödeme koşulunu yazdırmamak. Tutar, vade ve ödeme biçimi belirsiz kalırsa belgenin icrası güçleşir.
• Toplantıya katılmamak. Mazeretsiz katılmama, sonradan açılacak davada gider ve vekâlet ücreti yaptırımı doğurur.
• İşe iade süresini kaçırmak. Anlaşma olmazsa 2 haftalık dava süresi son tutanak tarihinden işler.
• Arabulucudan hukuki görüş beklemek. Arabulucu hesap yapmaz ve hakkın kapsamı konusunda yönlendirme yapmaz.
• Brüt ve net ayrımını atlamak. Anlaşılan tutarın brüt mü net mi olduğu tutanakta açık yazılmalıdır.

İşveren tarafında ise yetki belgesi olmayan bir çalışanın gönderilmesi ve zamanaşımına uğramış kalemlerin fark edilmeden ödenmesi sık görülür. İşveren vekilinin yetkisi yazılı belgeyle gösterilmelidir.

Arabulucu olan avukat aynı uyuşmazlıkta sonradan avukatlık yapabilir mi?

Bir uyuşmazlıkta arabulucu olarak görev yapan kişi, o uyuşmazlıkla ilgili olarak sonradan açılan davada taraflardan birinin avukatlığını üstlenemez (6325 md. 9). Yasağın nedeni tarafsızlık ve gizliliktir, çünkü arabulucu görüşmelerde iki tarafın da bilgilerini öğrenmiştir. Aynı kişinin sonradan bir tarafın vekili olması bu bilgilerin kullanılması riskini doğurur.

Tarafsızlık görevin başında da korunur. Tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektiren bir durumu bulunan arabulucu bunu taraflara açıklamakla yükümlüdür ve taraflar birlikte istemedikçe görevi üstlenemez. Bir avukat, arabulucu olarak görüşmeyi tarafsız biçimde yönetir, vekil olarak ise müvekkilini temsil eder. Aynı uyuşmazlıkta ikisini birden yapamaz.

Arabuluculukta avukatla temsil işçi ve işveren açısından ne değiştirir?

Avukatla temsil, arabuluculuğun sonucunu değil hazırlığını ve belgenin niteliğini değiştirir. Hesap toplantıdan önce yapılır, metin imzadan önce denetlenir ve avukatların da imzaladığı anlaşma belgesi şerh aranmadan ilam niteliği kazanır. Karar yetkisi her durumda tarafın kendisindedir.

İşçi açısından bakıldığında alacak kalemleri ve ispat durumu önceden bilindiğinde teklif somut bir ölçüyle karşılaştırılabilir. Anlaşma olmazsa dava süreleri ve dava dilekçesinin hazırlığı aynı elden izlenir. Dava aşaması iş mahkemesinde dava süreci sayfasında anlatılmıştır.

İşveren açısından ise talebin hangi bölümünün belgeye dayandığı, hangi bölümünün zamanaşımına uğradığı toplantıdan önce ayrılır. Anlaşma metninin kapsamı açık yazıldığında aynı konuda yeniden dava açılması riski azalır. İşveren tarafındaki hazırlık işveren avukatı sayfasında ele alınmıştır.

Dava şartı arabuluculukta anlaşma sağlanması halinde avukatlık ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi md. 16 uyarınca tarifedeki ücretin dörtte bir fazlası olarak uygulanır. Fiilî ücret, asgari tarifenin altında kalmamak üzere avukatla müvekkil arasında serbestçe kararlaştırılır.