İşçi Avukatı: İşçi Hakları, Alacaklar ve Dava Süreci

İşçi avukatı hangi işlere bakar?

İşçi avukatı, iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda işçiyi temsil eden avukattır. Kanunda ayrı bir unvan değildir ve “işçi hakları avukatı” ya da “işçi hukuku avukatı” da aynı işi anlatan günlük kullanımlardır. İşçi davalarına bakan avukat, alacağın hesaplanmasından arabuluculuk görüşmesine ve iş mahkemesindeki davaya kadar süreci yürütür.

Lexim Hukuk Bürosu İstanbul'da iş hukuku alanında hizmet verir. İşçi tarafında en sık karşılaşılan işler şunlardır:

• İşten çıkarma sonrası kıdem ve ihbar tazminatı talepleri
• Ödenmeyen ücret, fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil alacakları
• Kullanılmayan yıllık izin ücreti
• İşe iade (feshin geçersizliği) talepleri
• İşçinin haklı nedenle feshi ve buna bağlı tazminat
• Psikolojik taciz (mobbing) ve ayrımcılık iddiaları
• Sigortasız ya da eksik bildirilen çalışmalar için hizmet tespiti
• İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat

Bu sayfada sık geçen üç terim şöyle tanımlanır. Fesih, iş sözleşmesinin taraflardan birinin tek taraflı bildirimiyle sona erdirilmesidir. Bildirim (ihbar) süresi, feshin karşı tarafa önceden haber verilmesi gereken süredir. Giydirilmiş ücret, çıplak ücrete yemek ve yol gibi düzenli yan ödemelerin eklenmesiyle bulunan ücrettir. Diğer kavramların kısa tanımları iş hukuku sözlüğü sayfasında yer alır.

İşten çıkarılan işçi hangi alacakları talep edebilir?

İşten çıkarılan işçi, şartları oluşmuşsa kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti ile ödenmemiş ücret ve fazla çalışma alacaklarını talep edebilir. Hangi kalemin doğduğu fesih nedenine, kıdem süresine ve işyeri kayıtlarına göre değişir. Örneğin kıdem tazminatı için en az 1 yıllık kıdem ve kanunda sayılan sona erme hallerinden biri aranır.

Kalemlerin ayrıntısı işçilik alacakları sayfasında anlatılır. Haftalık 45 saati aşan çalışmanın her saati yüzde 50 zamlı ödenir (md. 41). Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçiye, çalıştığı her gün için ek bir günlük ücret verilir (md. 47). Yıllık izin süresi kıdeme göre 14, 20 ya da 26 gündür (md. 53). Kullanılmayan izinlerin ücreti sözleşme sona erdiğinde son ücret üzerinden ödenir.

Sözleşmenin sona erme biçimine göre hangi haklar doğar?

Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işe iade hakkı, sözleşmeyi kimin hangi nedenle sona erdirdiğine göre değişir. Ücret, fazla çalışma ve yıllık izin ücreti gibi çalışma karşılığı doğan alacaklar ise sona erme biçiminden etkilenmez.

İstifa eden işçi kural olarak kıdem ve ihbar tazminatı alamaz. Ancak ücretin ödenmemesi ya da SGK primlerinin eksik yatırılması gibi hallerde işçi haklı nedenle fesih yoluna gidebilir (4857 md. 24). Bu durumda kıdem tazminatına hak kazanılabilir.

İkale, iş sözleşmesinin tarafların karşılıklı anlaşmasıyla sona erdirilmesidir. İkaleyle ayrılan işçi kural olarak işe iade davası açamaz ve işsizlik ödeneği alamaz. Bu nedenle ikale metni imzalanmadan önce sağlanan menfaatin kanuni hakları karşılayıp karşılamadığı hesaplanmalıdır.

Kıdem ve ihbar tazminatı nasıl hesaplanır?

Kıdem tazminatı her tam çalışma yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden, ihbar tazminatı ise bildirim süresine karşılık gelen giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır. Bir yıldan artan süreler kıdem tazminatında oranlanır. Kıdem tazminatında yıllık tutar tavanla sınırlıdır ve 1 Temmuz 2026 ile 31 Aralık 2026 arasındaki dönemde bu tavan 73.729,87 TL'dir.

Bildirim süreleri kıdeme göre belirlenir (4857 md. 17):

Varsayımsal bir örnekle anlatalım. Bir işçinin aynı işyerinde tam 6 yıl çalıştığını ve giydirilmiş brüt ücretinin 60.000 TL olduğunu varsayalım. İşveren sözleşmeyi bildirim süresi tanımadan ve haklı bir neden olmadan feshetmiştir. Kıdem tazminatı 6 x 60.000 = 360.000 TL brüt olur ve bu tutardan yalnız binde 7,59 damga vergisi (2.732,40 TL) kesilir. İhbar tazminatı 8 hafta, yani 56 gün üzerinden hesaplanır ve günlük 2.000 TL x 56 = 112.000 TL brüt tutar bulunur. İhbar tazminatından gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Bu rakamlar örnektir. Gerçek hesap ücret eklerine ve çalışma süresine göre değişir.

Kıdem tazminatı geç ödenirse fesih tarihinden itibaren bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz istenebilir. Ön hesap için kıdem tazminatı hesaplama ve ihbar tazminatı hesaplama araçları kullanılabilir. Şartlar kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı sayfalarında, giydirilmiş ücretin kalemleri kıdem tazminatı nasıl hesaplanır yazısında açıklanır.

Fesihten sonra ilk yapılacaklar ve süreler nelerdir?

Fesihten sonra ilk iş, fesih bildiriminin tarihini ve gerekçesini belgelemek ve imzalanması istenen belgeleri okumadan imzalamamaktır. Bazı süreler çok kısadır ve kaçırılırsa hak düşer. Sırayla şu adımlar izlenebilir:

1. Fesih bildirimini isteyin. İş güvencesi kapsamındaki işçiye fesih yazılı ve gerekçeli bildirilmelidir (4857 md. 19). Bildirimin size ulaştığı tarihi not edin.
2. İmzalanan belgeleri kontrol edin. İstifa dilekçesi, ikale ya da ibraname talepleri etkileyebilir. İbranamenin geçerli olması için fesihten itibaren en az 1 ay geçmesi ve ödemenin eksiksiz, banka aracılığıyla yapılması gerekir (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 420).
3. İşe iade süresini hesaplayın. Şartlar varsa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulur. Şartlar işe iade davası sayfasında yer alır.
4. İŞKUR'a başvurun. İşsizlik ödeneği için fesihten sonra 30 gün içinde başvuru gerekir.
5. Çalışma belgesi isteyin. İşveren, işten ayrılan işçiye işinin türünü ve süresini gösteren belge vermek zorundadır (md. 28).
6. Kayıtlarınızı toplayın. SGK hizmet dökümü, bordrolar ve banka hesap hareketleri alacağın hesabında kullanılır.
7. Alacaklar için arabulucuya başvurun. Tazminat ve alacak taleplerinde 5 yıllık zamanaşımı işler, ancak beklemek tanık ve belge bulmayı zorlaştırabilir.

İşveren bildirim süresini kullandırıyorsa, işçiye bu süre içinde günde en az 2 saat yeni iş arama izni verilir (md. 27). Bu adımların ayrıntısı işten çıkarılan işçinin hakları yazısında anlatılır.

Çalışmaya devam eden işçi hakkını nasıl arar?

Çalışmaya devam eden işçi alacağını işverenden yazılı olarak isteyebilir, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na başvurabilir, arabulucuya gidebilir ya da şartları varsa sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Hangi yolun seçileceği, işçinin işyerinde kalmak isteyip istemediğine bağlıdır.

• Yazılı talep ve ihtarname yoluyla ödenmeyen kalemlerin yazılı istenmesi, sonraki aşamalar için delil oluşturur. Usulü işçi ihtarnamesi yazısında anlatılır.
• İş görmekten kaçınma hakkı da vardır. Ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde zorlayıcı bir neden olmadan ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle sözleşmesi feshedilemez ve gününde ödenmeyen ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işler (4857 md. 34).
• Bakanlığa başvuru da mümkündür. İş sözleşmesi devam eden işçinin bireysel alacaklarına ilişkin başvurusu üzerine iş müfettişleri inceleme yapabilir (md. 91).
• Haklı nedenle fesih yolunda, ücretin kanuna ya da sözleşmeye uygun hesaplanmaması veya ödenmemesi ile çalışma şartlarının uygulanmaması işçiye derhal fesih hakkı verir (md. 24/II). Bu hak, olayın öğrenilmesinden itibaren 6 iş günü ve her halde 1 yıl içinde kullanılır (md. 26). Ücretin ödenmemesi gibi devam eden ihlallerde ise süre işlemeye başlamaz.
• Eksik SGK bildirimi, yani primlerin gerçek ücretin altında ya da eksik günle yatırılması da haklı fesih nedeni sayılır. Atılacak adımlar SGK primi eksik yatırılırsa yapılacaklar yazısında sıralanır.

İşçinin haklarını aramak için işveren aleyhine idari ya da yargısal makamlara başvurması, fesih için geçerli neden oluşturmaz (md. 18). İşverenin işçinin kişiliğini koruma borcu da vardır ve psikolojik taciz halinde işçi tazminat isteyebilir (TBK md. 417).

Arabuluculuk ve dava hangi aşamalardan geçer?

İşçi alacağı ve işe iade taleplerinde önce arabulucuya başvurulur, anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Arabuluculuk, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3 uyarınca dava şartıdır. Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna yapılır.

Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde süreci sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hallerde en çok 1 hafta uzatılabilir. Anlaşma olursa düzenlenen tutanak ilam niteliğinde belgedir (taraflar avukatsızsa icra edilebilirlik şerhi alınarak) ve anlaşılan konularda sonradan dava açılamaz. Bu nedenle tutanağa yazılan kalemler ve tutarlar imzadan önce tek tek kontrol edilmelidir. İlk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur.

Başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (7036 md. 3). Anlaşma olmazsa son tutanakla birlikte iş mahkemesinde dava açılır. Davada dilekçeler verilir, işyeri ve SGK kayıtları getirtilir, tanıklar dinlenir. Alacak tutarı çoğunlukla bilirkişi raporuyla hesaplanır. Karara karşı tebliğden itibaren 2 hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir.

Görüşmelerin işleyişi iş hukukunda arabuluculuk, yargılamanın aşamaları iş mahkemesi avukatı sayfasında ayrıntılı anlatılır.

İşçi davasında ispat yükü kimdedir?

İşçi davasında ispat yükü talebe göre değişir. Ödemeyi ve feshin nedenini işveren, çalışmanın varlığını ve fazla çalışmayı işçi ispat eder. Hangi olgu için hangi delilin toplanacağı baştan bilinirse hazırlık kolaylaşır.

İmzalı bordroda fazla mesai tahakkuku varsa ve işçi ihtirazi kayıt koymamışsa, daha fazla çalışma yapıldığı ancak yazılı delille ispatlanabilir. Ücretin bir kısmı elden ödenmişse ya da fazla çalışma bordroda görünmüyorsa tanık beyanı önem kazanır. Delil türleri fazla mesainin ispatı yazısında örneklerle açıklanır.

İşçi avukatına giderken hangi belgeler gerekir?

Görüşmeye iş ilişkisini, ücreti ve fesih biçimini gösteren belgelerle gitmek değerlendirmeyi kolaylaştırır. Belgelerin tamamı elde olmasa da başvuru yapılabilir, çünkü işyerindeki kayıtlar dava sırasında mahkeme aracılığıyla istenebilir. Yararlı belgeler şunlardır:

• İş sözleşmesi ve varsa ek protokoller
• Fesih bildirimi, ihtarname ve savunma yazıları
• Ücret bordroları ve ücretin yattığı banka hesabının dökümü
• SGK hizmet dökümü (e-Devlet üzerinden alınabilir)
• İmzalanan ibraname, ikale ya da istifa dilekçesinin örneği
• Vardiya çizelgesi, giriş-çıkış kayıtları ve yazışmalar gibi çalışma saatlerini gösteren kayıtlar
• Yıllık izin formları
• Tanıklık edebilecek çalışma arkadaşlarının bilgileri

Belgelerin yanında kısa bir olay özeti de yararlıdır. Bu özette işe giriş ve çıkış tarihi, son ücret ve ekleri, haftalık çalışma düzeni ve feshin nasıl bildirildiği yer alabilir. Bu bilgiler talep edilecek kalemlerin ve sürelerin belirlenmesinde kullanılır.

İşçilerin sık yaptığı hatalar nelerdir?

İşçilerin en sık yaptığı hatalar, okumadan belge imzalamak, işe iade süresini kaçırmak ve arabuluculuk tutanağına eksik kalem yazdırmaktır. Hak kaybına yol açan başlıca durumlar şunlardır:

• Tarihsiz ya da boş belge imzalamak sık görülen bir hatadır. İstifa dilekçesi, ibraname ve ikale metinleri sonradan işçi aleyhine kullanılabilir, bu nedenle belgenin bir örneği alınmalıdır.
• Sözlü fesihten sonra durumu belgelememek de sorun yaratır, çünkü işveren sonradan devamsızlık tutanağı düzenleyebilir. Feshin yazılı bildirilmesini istemek ve yazışmaları saklamak ispatı kolaylaştırır.
• İşe iade için 1 aylık süreyi kaçırmak ağır bir sonuç doğurur. Süre hak düşürücüdür ve geçtikten sonra işe iade talebi incelenmez.
• Haklı fesihte gerekçeyi yazmamak da önemli bir hatadır. Nedeni belirtilmeyen ayrılış istifa olarak değerlendirilebilir ve kıdem tazminatı talebi zorlaşır.
• Bordroyu ihtirazi kayıt koymadan imzalayan işçinin, bordroda görünen fazla mesai tahakkukundan fazlasını ispat etmesi güçleşir.
• Arabuluculukta kalemleri ayırmamak da risklidir, çünkü anlaşılan konularda yeniden dava açılamaz. Tutanakta hangi alacağın hangi tutarla kapsandığı açık yazılmalıdır.
• İŞKUR başvurusunu geciktirmek de bir hatadır, çünkü 30 günlük sürenin aşılması işsizlik ödeneğinde kayba yol açabilir.
• Zamanaşımını tek süre sanmak yanıltıcıdır. Ücret ve fazla çalışma alacaklarında süre her ay için ayrı işler, bu nedenle beklemek en eski dönemlerin kaybına neden olabilir.

İşveren açısından işçi talepleri nasıl değerlendirilir?

İşveren, işçinin talebini kendi kayıtlarıyla karşılaştırır ve ücretin ödendiğini, iznin kullandırıldığını belgeyle ispat etmek zorundadır. Bu nedenle imzalı bordro, banka ödemeleri ve izin kayıt belgesi işveren savunmasının temelidir. Kayıt yoksa mahkeme tanık beyanlarına göre karar verebilir.

İşverenin de işçiden talepleri olabilir. Bildirim süresine uymadan ve haklı nedeni olmadan ayrılan işçiden ihbar tazminatı istenebilir (md. 17). İşveren alacağında da arabuluculuk dava şartıdır. Fesih sürecinin belgelenmesi ve şirket tarafındaki hazırlık işveren avukatı sayfasında anlatılır.

İstanbul'da işçi davası hangi adliyede açılır?

İşçi davası, davalı işverenin yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki iş mahkemesinde açılır (7036 md. 6). İstanbul'da birden fazla adliye bulunduğundan, işyerinin bulunduğu ilçe hangi adliyenin yetkili olduğunu belirler. Örneğin Şişli'deki bir işyeri İstanbul Adliyesi'nin (Çağlayan), Kadıköy'deki bir işyeri İstanbul Anadolu Adliyesi'nin (Kartal) yargı çevresindedir.

Arabuluculuk başvurusu da aynı ölçüye göre yapılır. Yetkisiz yerde açılan dava dosyanın başka mahkemeye gönderilmesine ve zaman kaybına yol açabilir. Bu kurallara aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir. Bu nedenle iş sözleşmesine başka bir şehrin mahkemesi yazılmış olsa da işçi kanundaki mahkemelerde dava açabilir. İlçelere göre adliye dağılımı İstanbul iş mahkemeleri sayfasında listelenir.

İşçi hakları avukatı süreçte ne yapar?

İşçi hakları avukatı, talep edilebilecek kalemleri belirler, tutarları hesaplar ve süreleri takip eder. Yapılan işler somut olarak şunlardır:

• Fesih biçimini değerlendirmek, yani feshin geçerli nedene, haklı nedene dayanıp dayanmadığını ya da usulsüz olup olmadığını belirlemek
• Giydirilmiş brüt ücreti belirleyip kıdem, ihbar ve diğer alacakları hesaplamak
• Gerekiyorsa işverene ihtarname göndermek
• Arabuluculuk başvurusunu yapmak ve görüşmede işçiyi temsil etmek
• Dava dilekçesini hazırlamak, delilleri ve tanıkları bildirmek
• Bilirkişi raporunu denetlemek ve itirazları sunmak
• Kararın icrasını ve kanun yolu başvurularını takip etmek

Avukatla temsil zorunlu değildir. İşçi arabulucuya ve mahkemeye kendisi de başvurabilir. Ancak süre, hesaplama ve talep sonucundaki hatalar hak kaybına yol açabilir. Avukatlık ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin altında kalmamak üzere avukatla müvekkil arasında serbestçe kararlaştırılır. 2026-2027 tarifesinde asliye mahkemelerinde takip edilen davalar için maktu ücret 62.000 TL'dir. İş mahkemeleri asliye düzeyindedir ve bu tutar asgari sınırdır. Ücretin nasıl belirlendiği iş hukuku avukatı ücretleri sayfasında anlatılır.