Fazla Mesai Ücreti Hesaplama

Fazla mesai hesaplama formülü nedir?

Fazla mesai hesaplama, işçinin saat ücretinin yüzde 50 artırılması ve fazla çalışılan toplam saatle çarpılmasından ibarettir. Formül, brüt aylık ücret ÷ 225 × 1,5 × toplam saat biçimindedir. Fazla çalışma (fazla mesai), haftalık 45 saati aşan çalışmadır ve her saati için normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarı yüzde 50 yükseltilerek ödenir (4857 sayılı İş Kanunu md. 41). Bu sayfadaki araç hesabı dört adımda yapar.

1. Saat ücreti için brüt aylık ücret 225'e bölünür.
2. Zamlı saat ücreti için saat ücreti, fazla çalışmada 1,5 ile, fazla sürelerle çalışmada 1,25 ile çarpılır.
3. Toplam süre için haftalık fazla çalışma saati, fazla çalışma yapılan hafta sayısıyla çarpılır.
4. Brüt tutar, zamlı saat ücretinin toplam süreyle çarpılmasıyla bulunur ve damga vergisi ayrıca gösterilir.

Formüldeki yüzde 50 ve yüzde 25 oranları kanundan gelir. 225 böleni ise kanunda yer almaz. Bu bölen aşağıda açıklanan uygulama kabulüdür ve araç sonucu bu kabule bağlıdır. Oranlar asgaridir, iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesiyle daha yüksek bir zam oranı kararlaştırılmış olabilir.

Fazla mesai hesaplama aracı hangi bilgilerle çalışır?

Araç dört bilgiyle çalışır. Bunlar brüt aylık ücret, haftalık fazla çalışma saati, fazla çalışma yapılan hafta sayısı ve çalışmanın türüdür. Her birinin anlamı ve hesaptaki rolü tabloda gösterilmiştir.

Haftalık fazla çalışma saati belirlenirken ara dinlenmeleri çalışma süresinden düşülür. Yıllık izin, rapor ve tatil nedeniyle çalışılmayan haftalar hafta sayısına katılmaz, çünkü bu haftalarda fazla çalışma yapılmış olamaz. Fazla çalışmanın haftadan haftaya değiştiği durumlarda ortalama bir değer girilir ya da dönemler ayrı ayrı hesaplanıp toplanır.

Sonuç ekranında brüt fazla çalışma ücreti, saat ücreti, zamlı saat ücreti, toplam süre ve damga vergisi yer alır. Girilen süre bir yıl içinde 270 saatin üzerinde bir çalışmaya karşılık geliyorsa araç bunu ayrıca belirtir.

Saat ücreti nasıl bulunur ve 225 böleni nereden gelir?

Saat ücreti, brüt aylık ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur. 225 sayısı 30 gün ile günlük 7,5 saatin çarpımıdır. Kanun yalnız “normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarı” ifadesini kullanır ve böleni belirtmez (md. 41). Uygulamadaki hesap iki kabule dayanır:

• Aylık ücret, hafta tatili ve genel tatil günleri dahil 30 günün karşılığıdır.
• Haftalık 45 saatlik çalışma süresi altı iş gününe eşit bölündüğünde günlük süre 7,5 saattir (md. 63). Kanun, saat ücretiyle çalışan işçinin tatil günü ücretini de saat ücretinin 7,5 katı olarak belirler (md. 49).

Bu kabul, aylık maktu ücretle çalışan işçiler için bordro ve yargı uygulamasında yerleşmiştir. Saat ücreti sözleşmede ayrıca belirlenmişse ya da işçi saat ücretiyle çalışıyorsa sözleşmedeki saat ücreti esas alınır. Bu durumda aracın sonucu yalnız yaklaşık bir karşılaştırma sağlar.

Hesapta çıplak brüt ücret kullanılır. Giydirilmiş ücret (çıplak ücrete yol, yemek ve düzenli primlerin eklenmiş hali) kıdem ve ihbar tazminatının ölçüsüdür, fazla çalışma ücreti ise normal çalışma ücreti üzerinden hesaplanır. Terimlerin kısa tanımı iş hukuku sözlüğü sayfasındadır.

Yüzde 50 ve yüzde 25 zam hangi çalışmaya uygulanır?

Yüzde 50 zam fazla çalışmaya, yüzde 25 zam fazla sürelerle çalışmaya uygulanır. Fazla çalışma haftalık 45 saatin üzerindeki çalışmadır. Fazla sürelerle çalışma ise sözleşmede 45 saatin altında belirlenen haftalık süre ile 45 saat arasındaki çalışmadır (md. 41). İki kavramın zam oranı ve serbest zaman karşılığı farklıdır.

Sözleşmesinde haftalık süre 40 saat olan bir işçi 48 saat çalışmışsa, ilk 5 saat fazla sürelerle çalışma, sonraki 3 saat fazla çalışmadır. Böyle bir haftanın hesabı araçta iki ayrı işlemle yapılır. Önce yüzde 25 seçeneğiyle 5 saat, sonra yüzde 50 seçeneğiyle 3 saat hesaplanır. Araç her iki seçenekte de saat ücretini 225 böleniyle bulur. Sözleşmedeki haftalık süre 45 saatin altındaysa saat ücretinin bu süreye göre belirlenmesi gerekebilir ve sonuç değişebilir.

Denkleştirme uygulanan işyerlerinde durum farklıdır. Tarafların anlaşmasıyla haftalık süre günlere farklı dağıtılmışsa, iki aylık dönemde haftalık ortalama 45 saati aşmadıkça bazı haftalarda 45 saatin üzerine çıkılması fazla çalışma sayılmaz (md. 41 ve md. 63). Kavramların ayrıntısı ve işveren bakımından yükümlülükler fazla mesai alacağı sayfasında anlatılmıştır.

Örnek fazla mesai hesabı nasıl yapılır?

Örnek hesap, saat ücretinin bulunması, zam katsayısıyla çarpılması ve toplam saate uygulanmasıyla yapılır. Aşağıdaki üç örnek varsayımsaldır ve yalnız yöntemi göstermek için verilmiştir.

Birinci örnekte hesap 45.000 ÷ 225 = 200 TL saat ücreti, 200 × 1,5 = 300 TL zamlı saat ücreti ve 300 × 160 = 48.000 TL biçimindedir. İkinci örnekte saat ücreti 266,67 TL olarak yuvarlanmış görünse de araç kesirli değeri yuvarlamadan kullanır. 400 × 195 = 78.000 TL sonucu buradan gelir. Üçüncü örnekte sözleşmedeki haftalık süre 40 saat kabul edilmiş ve 45 saate kadar olan 5 saat yüzde 25 zamlı hesaplanmıştır.

Fazla mesai ücretinden hangi kesintiler yapılır?

Fazla çalışma ücreti ücret niteliğinde olduğundan, asıl ücret gibi sigorta primine ve vergiye tabidir. Kıdem ve ihbar tazminatından farklı olarak prime esas kazancın dışında tutulan ödemeler arasında sayılmamıştır (5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu md. 80). Brüt tutardan şu kesintiler yapılır:

• sigorta primi işçi payı ve işsizlik sigortası primi işçi payı,
• gelir vergisi,
• binde 7,59 oranında damga vergisi.

Araç yalnız damga vergisini ayrıca gösterir. Gelir vergisi oranı işçinin o takvim yılındaki kümülatif matrahına, sigorta primi ise prime esas kazanç üst sınırına bağlı olduğundan net tutar kişiden kişiye değişir. Net ödeme, bordroda ya da mahkemenin hükmettiği brüt tutar üzerinden işverence yapılacak kesintilerle belirlenir.

Araç hangi durumları hesaplamaz?

Araç yalnız girilen saat ve ücret üzerinden brüt tutarı hesaplar, fazla çalışmanın yapılıp yapılmadığını ve ispatlanıp ispatlanamayacağını değerlendirmez. Sonucun dışında kalan başlıca konular şunlardır:

1. Dönem ücretleri ayrı ayrı dikkate alınmaz, çünkü araç tek bir ücretle çalışır. Birkaç yıla yayılan alacaklarda yargı uygulamasında her dönemin fazla çalışması o dönemin ücretiyle hesaplanır. Geçmiş yıllar için güncel ücretin girilmesi sonucu olduğundan yüksek gösterir.
2. İspat değerlendirilmez. Fazla çalışmayı ispat yükü işçidedir ve bordro, giriş ve çıkış kayıtları ile tanık anlatımları delil olarak kullanılır. Ayrıntılar fazla mesai nasıl ispatlanır yazısındadır.
3. Ödenmiş tutarlar, yani bordroda tahakkuk ettirilip ödenen fazla çalışma ücretleri toplamdan düşülür, ancak araç bu mahsubu yapmaz.
4. Takdiri indirim hesaba katılmaz. Yargı uygulamasında, fazla çalışmanın tanık anlatımına dayanılarak belirlendiği dosyalarda hesaplanan tutardan indirim yapılabilmektedir.
5. “Ücrete dahil” hükmü de sonucu etkileyebilir. Sözleşmede fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil olduğu yazıyorsa, yargı uygulamasında yılda 270 saate kadar olan kısım bakımından bu hüküm geçerli kabul edilebilmektedir.
6. Tatil çalışmaları, yani hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil günlerindeki çalışmanın ücreti ayrı kurallara bağlıdır. Bu kalemler işçilik alacakları sayfasında anlatılmıştır.
7. Özel çalışma biçimleri kapsam dışıdır. Yer altında maden işlerinde çalışan işçilerde zam oranı yüzde 100'den az olamaz ve ölçüt haftalık 37,5 saattir (md. 41).
8. Faiz ve zamanaşımı bakımından geç ödeme faizi hesaplanmaz ve beş yıllık zamanaşımı süresi (md. 32) araçta sorgulanmaz.

Sonuç bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Fesihte doğan diğer kalemlerle birlikte toplu bir hesap için işçi alacakları hesaplama aracı, kullanılmayan izinler için yıllık izin ücreti hesaplama aracı kullanılabilir.

Fazla mesai hesabından sonra hangi adımlar atılır?

Hesaptan sonraki ilk adım, girilen sürelerin belgeyle desteklenip desteklenemeyeceğinin belirlenmesidir. Tutar ancak çalışma ispatlanabildiği ölçüde talep edilebilir. İşçi açısından izlenecek sıra şöyledir:

1. Çalışma düzeni kayda geçirilir. Vardiya çizelgeleri, giriş ve çıkış kayıtları, yazışmalar ve tanık olabilecek çalışma arkadaşları belirlenir.
2. Bordrolar incelenir. Bordroda fazla çalışma tahakkuku bulunup bulunmadığı ve bordronun imzalı olup olmadığı kontrol edilir. İmzalı bordroda tahakkuk varsa ve çekince konulmamışsa, daha fazla çalışma yapıldığı ancak yazılı delille ispatlanabilir.
3. Ödenmeyen tutar işverenden yazılı olarak istenir. Yöntem işçi ihtarnamesi nasıl çekilir yazısında anlatılmıştır.
4. Arabulucuya başvurulur. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3). Süreç iş hukukunda arabuluculuk sayfasındadır.
5. Süre izlenir. Zamanaşımı her ayın alacağı için ayrı işler. Ayrıntılar iş davalarında zamanaşımı süreleri yazısındadır.

Fazla çalışma ücretinin ödenmemesi, işçi bakımından sözleşmenin haklı nedenle fesih yoluyla sona erdirilmesine de dayanak olabilir. Bu yola başvurmadan önce koşulların ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

İşveren açısından hesap, bordro tahakkukunun ve olası bir uyuşmazlıktaki riskin ölçüsüdür. Fazla çalışma için işçinin onayının alınması gerekir (md. 41). Çalışma sürelerinin kayıt altına alınması, fazla çalışmanın bordroda ayrı bir kalem olarak gösterilmesi ve ödemenin banka aracılığıyla yapılması, sonradan doğabilecek uyuşmazlıkta ispatı kolaylaştırır. Davanın açılacağı adliye İstanbul iş mahkemeleri sayfasındaki dağılıma göre belirlenir.