Sultanbeyli İş Hukuku Avukatı

Sultanbeyli'nin çalışma hayatı büyük fabrikalardan çok küçük sanayi işletmelerine, mobilya ve tekstil atölyelerine, bir de inşaat şantiyelerine dayanır. İşçi sayısı az, kayıt düzeni zayıf işyerlerinde uyuşmazlığın merkezinde çoğu zaman ispat sorunu durur. Sultanbeyli iş hukuku avukatı için de ilk iş, çalışmanın ve ücretin nasıl kanıtlanacağını belirlemektir. İstanbul'da faaliyet gösteren Lexim Hukuk Bürosu, Sultanbeyli'deki atölye ve şantiyelerde çalışan işçilere ve bu işyerlerinin işverenlerine hizmet verir.

Belge azsa hak nasıl ispatlanır?

Yazılı belgenin azlığı tek başına hak kaybı anlamına gelmez, çünkü çalışma olgusu, çalışma süresi ve gerçek ücret tanıkla ve dolaylı kayıtlarla da ortaya konabilir. İşçi açısından işe yarayan kayıtlar şunlardır:

• Aynı dönemde çalışan iş arkadaşlarının ve komşu işyeri çalışanlarının tanıklığı
• Ücretin yattığı hesap hareketleri, elden ödemeye ilişkin mesajlar
• İş talimatı içeren yazışmalar, sevkiyat ve teslim fişleri, işyerinde çekilmiş fotoğraflar
• Atölyede tutulan parça sayım defterleri, şantiyede yoklama ve puantaj listeleri
• Kaza halinde hastane kayıtları ve olay yerine ilişkin görüntüler

Gerçek ücret tartışmalıysa mahkeme, işçinin mesleğine ve kıdemine göre emsal ücret araştırması yaptırabilir. İşverenler için ölçü tersinden işler. İmzalı bordro, banka yoluyla ödeme, yazılı fesih bildirimi, iş güvenliği eğitim kayıtları ve koruyucu donanım teslim tutanakları olmadan savunma yapmak güçleşir.

Küçük sanayi işletmelerinde hangi kanun uygulanır, işe iade istenebilir mi?

Küçük sanayi işletmelerinin çoğu İş Kanunu'na tabidir, ancak çok küçük esnaf işyerleri için bir istisna vardır ve işe iade yolu işçi sayısına bağlıdır. İlçedeki dosyalarda önce bu iki nokta netleştirilir.

Üç kişilik esnaf işyeri istisnası ve çıraklar

4857 sayılı İş Kanunu md. 4'e göre esnaf ve sanatkâr işyeri niteliğinde olup üç kişinin çalıştığı işyerlerinde bu Kanun uygulanmaz. Bu işyerlerinde çalışanların hakları 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesi hükümlerine göre belirlenir, uyuşmazlığa ise yine iş mahkemesi bakar (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 5). Aynı madde çırakları da İş Kanunu'nun dışında tutar. Çırak olarak gösterilen kişi gerçekte bir çıraklık sözleşmesi olmadan, öbür işçilerle aynı işi yapıyorsa işçi sayılıp sayılmayacağı fiilî çalışma biçimine göre değerlendirilir.

Yazılı sözleşme yoksa işverenin belge verme borcu

Küçük işletmelerde sözleşme çoğu zaman sözlüdür. Süresi bir yıl ve daha uzun olan iş sözleşmeleri yazılı yapılmak zorundadır. Yazılı sözleşme yapılmamışsa işveren, en geç iki ay içinde çalışma koşullarını, çalışma süresini, ücreti ve ödeme dönemini gösteren yazılı bir belgeyi işçiye verir (4857 md. 8). Bu belgenin bulunmaması işçinin haklarını ortadan kaldırmaz, yalnız ispatı tanığa ve dolaylı kayıtlara kaydırır.

30 işçinin altındaki işyerlerinde fesih

Atölyelerin çoğunda işçi sayısı 30'un altındadır ve iş güvencesi hükümleri uygulanmaz. Bu işyerlerinde işçi işe iade isteyemez, buna karşılık kıdem ve ihbar tazminatı hakları saklıdır. Fesih kötü niyetle yapılmışsa bildirim süresinin üç katı tutarında kötü niyet tazminatı gündeme gelebilir (4857 md. 17). Sigortalı gösterilmeyi istediği ya da şikâyette bulunduğu için çıkarılan işçinin durumu bu başlık altında incelenir.

Mobilya imalatında makine kazası ve meslek hastalığı nasıl ele alınır?

Mobilya atölyesindeki kaza, işyeri ne kadar küçük olursa olsun iş kazasıdır ve işverenin bildirim, işçinin tazminat hakkını doğurur. Kesim, planya ve pres makineleri el ve parmak yaralanmalarına yol açarken toz, vernik ve tiner solunum yoluyla ilgili meslek hastalığı iddialarına yol açabilir.

İşveren kazayı SGK'ya en geç 3 iş günü içinde bildirmek zorundadır. Bildirim yapılmamışsa işçi de Kuruma başvurabilir. İş kazası nedeniyle çalışamayan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği, iş göremezliğin başladığı günden itibaren her gün için ödenir (5510 sayılı Kanun md. 18). Kusur incelemesinde üç soru sorulur:

• Makinenin koruyucusu takılı mıydı, bakımı yapılmış mıydı?
• İşçiye işe başlamadan önce iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmiş miydi (6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 17)?
• Eldiven, maske, gözlük gibi koruyucu donanım teslim edilmiş ve kullanımı denetlenmiş miydi?

Toza ve çözücülere maruz kalan çalışanlar için sağlık gözetimi de işverenin borcudur. Muayeneler işe girişte ve işin devamı süresince düzenli aralıklarla yapılır, masrafı işçiye yansıtılamaz (6331 md. 15). Hastalığın işten kaynaklandığından şüphelenen işçi durumu SGK'ya bildirebilir ve meslek hastalığının tespiti Kurum Sağlık Kurulu'nca yapılır (5510 md. 14). Tespit, atölyeden ayrıldıktan sonra da istenebilir, çünkü belirleyici olan hastalık ile yapılan iş arasındaki bağdır. Tazminat hesabı ve kusur raporları iş kazası avukatı sayfasında ele alınır.

Tekstil atölyelerinde elden ücret, parça başı çalışma ve eksik prim

Tekstil atölyelerinde ücretin bir bölümünün elden ödenmesi, primlerin asgari ücret üzerinden bildirilmesi ya da hiç bildirilmemesi sık görülür. Bu uygulama kıdem tazminatı hesabını da ilerideki emekli aylığını da düşürür. Primleri eksik yatırılan işçi, 4857 sayılı Kanun md. 24/II uyarınca sözleşmesini haklı nedenle feshedip kıdem tazminatı talep edebilir. İzlenecek yol SGK primi eksik yatırılırsa ne yapılır yazısında adım adım anlatılır.

Ücretin parça başına ya da haftalık belirlenmesi çalışma süresi sınırlarını değiştirmez. Sipariş dönemlerinde haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır ve zamlı ödenir (4857 md. 41). İşveren her ödemede işçiye ücret hesabını gösteren imzalı bir pusula vermekle yükümlüdür (4857 md. 37). Pusula verilmeyen atölyelerde ödeme tutarı banka kaydı, mesaj ve tanıkla ortaya konur. Sipariş azaldığında işçinin haftalarca ücretsiz bekletilmesi de sık rastlanan bir durumdur, oysa işçinin yazılı onayı olmadan ücretsiz izin uygulanamaz (4857 md. 22).

Şantiyelerde sigorta bildirimi, taşeron zinciri ve işin bitmesi

İnşaat işlerinde kalıp, demir, sıva gibi kalemler çoğu zaman taşeronlara verilir ve işçi kimin adına çalıştığını bilmeyebilir. 4857 sayılı Kanun md. 2'ye göre asıl işveren, alt işveren işçisinin o işyerinden doğan alacaklarından alt işverenle birlikte sorumludur. Şantiye kapandığında işverene ulaşılamaması riski bu nedenle asıl işverene de başvurularak azaltılır. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre işi bütünüyle bir yükleniciye bırakan ve kendisi o işte işçi çalıştırmayan iş sahibi ise asıl işveren sayılmaz. Sorumlular zinciri her dosyada sözleşmelere bakılarak kurulur.

Şantiyeye özgü iki nokta daha vardır:

• İnşaat işyerlerinde işe giriş bildirgesi en geç işçinin çalışmaya başladığı gün verilir (5510 md. 8). “Deneme için birkaç gün” gerekçesiyle bildirimin ertelenmesi sigortasız çalıştırmadır.
• Aynı işverenin bir şantiyesi bitip öbürü başladığında işçinin kıdemi sıfırlanmaz. 1475 sayılı Kanun md. 14'e göre aynı işverenin bir ya da değişik işyerlerinde geçen süreler kıdem hesabında birleştirilir.

Sözleşmenin “iş bitince sona erer” kaydı taşıması tazminatı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Belirli süreli sözleşme objektif bir nedene dayanmalıdır. Esaslı neden olmadan art arda yapılan süreli sözleşmeler baştan itibaren belirsiz süreli sayılır (4857 md. 11).

Sultanbeyli'de sık görülen taleplerin dayanak ve süre tablosu

Aşağıdaki tablo, ilçedeki dört çalışma alanında en çok karşılaşılan talepleri dayanak ve süreleriyle birlikte gösterir.

Varsayımsal bir hesap üzerinden gidelim. Sultanbeyli'de bir mobilya atölyesinde 4 yıl çalışan işçinin bordrosunda giydirilmiş brüt ücret 30.000 TL görünmekte, gerçekte ise elden ödenen kısımla birlikte 36.000 TL'yi bulmaktadır. Bordroya göre kıdem tazminatı 4 x 30.000 = 120.000 TL, gerçek ücrete göre 4 x 36.000 = 144.000 TL brüttür. 4 yıllık kıdemde bildirim süresi 8 hafta, yani 56 gündür. İhbar tazminatı bordroya göre 56.000 TL, gerçek ücrete göre 67.200 TL brüt eder. İki kalemde toplam fark 35.200 TL'dir ve bu farkın alınabilmesi gerçek ücretin ispatına bağlıdır. Kendi rakamlarınızla deneme için ihbar tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir.

Sultanbeyli'deki işyeri için dava ve arabuluculuk nerede yürür?

Sultanbeyli, İstanbul Anadolu Adliyesi'nin yargı çevresinde olduğundan ilçedeki bir işyerine karşı açılacak dava Kartal'daki bu adliyede, İstanbul Anadolu İş Mahkemeleri'nde görülür. Dayanak 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 6'dır ve dava, işin yapıldığı yerde ya da davalının yerleşim yerinde açılabilir. Atölye sahibi gerçek kişiyse yerleşim yeri kendi ikametgâhı, şirketse şirket merkezidir. Dosya bu nedenle Kartal'daki adliyede yürür.

Dava şartı olan arabuluculuk başvurusu da İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki arabuluculuk bürosuna yapılır. İş kazasından doğan tazminat taleplerinde arabuluculuk zorunlu değildir. Bu davalarda kazanın meydana geldiği yer ile işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.

Varsayımsal olarak Sultanbeyli'deki bir şantiyede kalıp işinde çalışan işçinin bağlı olduğu taşeron şirketin merkezi başka bir ildedir, işin sahibi olan yüklenici şirketin merkezi ise İstanbul'un Avrupa yakasındadır. İşçi ücret alacağı için işin yapıldığı yer olarak Kartal'daki İstanbul Anadolu Adliyesi'ni, taşeronun merkezinin bulunduğu yeri ya da yüklenicinin merkezinin bağlı olduğu adliyeyi seçebilir. Davalı birden fazla olduğunda bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi hepsi için yetkilidir. Sözleşmeye yazılmış aksi yöndeki yetki kaydı sonuç doğurmaz. Yargı çevrelerinin dökümü İstanbul iş mahkemeleri sayfasındadır.

Sultanbeyli'de atölye ve şantiye işçisi hangi sırayla hareket eder?

Avukata başvurmadan önce de atılabilecek adımlar vardır ve sıra, kanıtın kaybolmasını önleyecek biçimde kurulur.

1. e-Devlet'ten SGK hizmet dökümünü alıp işe giriş tarihini, bildirilen gün sayısını ve kazancı kontrol edin.
2. İşyerinde çekilmiş fotoğraflar, ustabaşıyla yazışmalar ve ödeme mesajları gibi çalışmayı gösteren ne varsa toplayın. Birlikte çalıştığınız kişilerin iletişim bilgilerini not edin.
3. Kaza geçirdiyseniz hastane kaydına olayın işyerinde meydana geldiğinin yazıldığından emin olun. İşveren bildirmediyse SGK'ya kendiniz başvurun.
4. Ücretiniz ödenmiyor ya da primleriniz eksik yatırılıyorsa sözleşmeyi feshetmeden önce durumu yazılı hale getirin. Yöntem işçi ihtarnamesi nasıl çekilir yazısında anlatılır.
5. Çıkış sırasında uzatılan istifa dilekçesini, ibranameyi ya da boş kâğıdı imzalamayın.
6. Ücret ve tazminat alacakları için İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki arabuluculuk bürosuna başvurun. Sigortasız sürenin tespiti ve iş kazası tazminatı için arabuluculuk aranmaz, dava doğrudan açılır.

Atölye ve şantiye işverenleri için kayıt düzeni ve büronun yürüttüğü işler

Küçük işletmelerde davaların çoğu, yapılan ödemenin ve verilen eğitimin belgelenememesi yüzünden kaybedilir. Sultanbeyli'deki işverenler için öne çıkan noktalar şunlardır:

• Ücretin tamamı bordroya yansıtılmalı ve banka yoluyla ödenmelidir, çünkü elden ödeme sonradan ispatlanamayan ödemedir.
• İşe giriş bildirgesi zamanında verilmeli, şantiyede çalışan herkesin kimin işçisi olduğu yazılı olarak bilinmelidir.
• Taşeronla yapılan sözleşmede ücret ve prim ödemelerinin belgelenmesi şart koşulmalı, hakediş ödenmeden önce bordrolar görülmelidir.
• Makine koruyucuları, eğitim kayıtları ve koruyucu donanım teslim tutanakları güncel tutulmalıdır.
• Fesih yazılı yapılmalı, bildirim süresine uyulmalı ya da ihbar tazminatı peşin ödenmelidir.

Büro, işçi dosyalarında delillerin toplanması, alacak hesabı, SGK başvuruları, arabuluculuk görüşmesi ve dava takibini yürütür. İşveren dosyalarında ise bordro ve sözleşme düzeninin gözden geçirilmesi, fesih bildiriminin hazırlanması ve açılmış davalarda savunma işleri yapılır.