Adalar İş Hukuku Avukatı

Mevsimlik çalışmada sezon kapanınca iş sözleşmesi ne olur?

Sezonun kapanması iş sözleşmesini kendiliğinden sona erdirmez. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre sözleşme bir sonraki sezonun başına kadar askıda kalır. Mevsimlik iş, yılın yalnız belirli bir döneminde yapılan ya da o dönemde yoğunlaşan iştir. Adalar'da iş hacmi yazın artar, kışın birçok işletme kapanır ya da kadrosunu küçültür. Askı süresince işçinin çalışma, işverenin ücret ödeme borcu durur. Adalar iş hukuku avukatı ile görüşmede ilk netleştirilen konu bu nedenle hangi sezonlarda, hangi tarihler arasında çalışıldığıdır. Sezonluk düzen kendine özgü sonuçlar doğurur:

• Sezonlar arası kıdem hesabında, aynı işverende art arda sezonlarda çalışan işçinin fiilen çalıştığı dönemler birleştirilir. Toplam süre bir yılı bulunca kıdem tazminatı talep edilebilir, kışın askıda geçen aylar ise hesaba katılmaz.
• İşverenin sezon başında işçiyi işe çağırmaması, yani yeni sezonda çağrılmama, koşullarına göre işveren feshi sayılabilir. Bu durumda ihbar ve kıdem tazminatı gündeme gelir.
• Bildirim süresi, yani ihbar süresi de çalışılan sezonların toplamına göre belirlenir. Toplam çalışması 1,5 yıl ile 3 yıl arasında olan işçi için süre 6 haftadır (4857 sayılı İş Kanunu md. 17).
• Yıllık izin bakımından durum farklıdır. Niteliği gereği bir yıldan az süren mevsimlik işlerde yıllık ücretli izin hükümleri uygulanmaz (md. 53). İşyeri yıl boyu açıksa ve işçi kışın da çalışıyorsa sonuç değişir.
• Kışın başka işte çalışmak da sonucu değiştirmez. Yargı uygulamasında, askı döneminde başka bir işte çalışmak önceki sezonlarda kazanılan kıdemi ortadan kaldırmaz.

İşsizlik ödeneği bakımından sezonluk çalışan için belirleyici olan, son 3 yılda en az 600 gün prim ve fesihten önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olma koşullarıdır. Ödenek, sözleşmenin işçinin kendi istek ve kusuru dışında sona ermesine bağlıdır. Başvuru fesihten sonraki 30 gün içinde İŞKUR'a yapılır.

Otel ve pansiyon çalışanları için turizme özgü kurallar nelerdir?

İş Kanunu turizm işlerinde çalışma süresi, gece çalışması ve hafta tatili bakımından genel kuraldan ayrılan hükümler içerir. Konaklama işyerlerinde resepsiyon, kat hizmetleri, mutfak ve bahçe işlerinde çalışanlar bu hükümlerle karşılaşır.

• Denkleştirme yapılırsa, tarafların anlaşmasıyla haftalık 45 saat, günde 11 saati aşmamak üzere haftanın günlerine farklı dağıtılabilir. Turizm sektöründe ortalamanın tutturulacağı dönem 4 aydır ve toplu iş sözleşmesiyle 6 aya çıkarılabilir (md. 63). Bu dönemin sonunda ortalama 45 saati aşıyorsa aşan kısım fazla çalışmadır.
• Gece çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez. Turizm işlerinde ise bu sınır ancak işçinin yazılı onayıyla aşılabilir (md. 69).
• Hafta tatili olarak yedi günlük dönemde kesintisiz en az 24 saat dinlenme verilir. Turizm işletmesi belgeli konaklama tesislerinde hafta tatili, işçinin yazılı talebi ya da onayıyla hak kazanılan günü izleyen 4 gün içinde kullandırılabilir. İşçi bu onayını 30 gün önceden yazılı bildirerek geri alabilir (md. 46).
• Servis yüzdeleri bakımından, hesaba eklenen servis payı ve işverenin denetiminde toplanan bahşişler işyerindeki bütün işçilere eksiksiz dağıtılır. Dağıtımı belgeleme yükü işverendedir (md. 51).
• Barınma ve yemek sağlanıyorsa, lojman ve yemek gibi para ile ölçülebilen menfaatler tazminat hesabında ücrete eklenir.

Restoran, kafe ve çay bahçesi çalışanları hangi alacakları isteyebilir?

Yeme-içme işyerlerinde en sık istenen kalemler eksik bildirilen günlerin tespiti, fazla mesai ve genel tatil ücretidir. Yalnız hafta sonu ya da kalabalık günlerde çağrılan garson, komi ve mutfak çalışanlarının günleri SGK'ya eksik bildirilebiliyor. Bu süreler hizmet tespit davası ile kayda geçirilebilir. Hak düşürücü süre, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıldır. Bu davada arabuluculuk dava şartı değildir ve önceden SGK'ya başvurmak gerekmez.

İhtiyaç oldukça çağrılan personel için İş Kanunu “çağrı üzerine çalışma” kurallarını öngörür. Buna göre sözleşme yazılı yapılır, haftalık süre belirlenmemişse 20 saat kararlaştırılmış sayılır ve işçi çağrılmasa da bu sürenin ücretine hak kazanır. İşveren çağrıyı, aksi kararlaştırılmadıkça en az 4 gün önce yapar ve her çağrıda işçiyi en az 4 saat üst üste çalıştırır (md. 14).

Yaz boyunca haftalık 45 saati aşan çalışma %50 zamlı ödenir (md. 41). Günlük çalışması 7,5 saati geçen işçiye en az 1 saat ara dinlenmesi verilir ve bu süre çalışma süresinden sayılmaz (md. 68). Ulusal bayram ve genel tatilde çalışan işçiye ek bir günlük ücret ödenir (md. 47). İspat yolları fazla mesainin ispatı yazısında ayrıntılı işlenir.

Vapur, motor ve iskele çalışanları hangi kanuna tabidir?

Ada ulaşımında çalışan herkes aynı kanuna tabi değildir. Belirleyici olan, işin gemide mi karada mı yapıldığı ve geminin büyüklüğüdür. Uygulanacak kanun bildirim sürelerini, fazla çalışma hesabını ve tazminatın dayanağını değiştirir. Bu nedenle dosyanın başında görev yeri, teknenin niteliği ve işverenin kim olduğu belgeyle netleştirilir.

Üç durumda da uyuşmazlığı iş davalarına bakan mahkeme çözer (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 5). Gemiadamı için görevli mahkeme değişmez, değişen yalnızca hesabın hangi kanuna göre yapılacağıdır.

Adalar'da iş davasına hangi mahkeme bakar?

Adalar'daki bir otelde, restoranda ya da iskelede yapılan işten doğan davaya Kartal'daki İstanbul Anadolu İş Mahkemeleri bakar. Büyükada'daki Adalar Adliyesi'nde iş mahkemesi yoktur ve ilçenin ağır ceza merkezi İstanbul Anadolu'dur, büyükşehirde iş mahkemesinin yargı çevresi de bu merkeze bağlı bütün ilçeleri kapsar. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 6, davalının yerleşim yeri ve işin yapıldığı yer olmak üzere iki yetkili yer sayar. Ada işyerlerinde asıl soru bu nedenle dosyanın adada görülüp görülmeyeceği değil, Kartal'da mı yoksa şirket merkezinin bağlı olduğu iş mahkemesinde mi yürüyeceğidir. Ayrıntı Adalar Adliyesi iş davaları sayfasındadır.

İşletmeyi çalıştıran şirketin merkezi anakaradaysa o yerin iş mahkemesi de yetkilidir. Merkez Kadıköy ya da Maltepe'deyse iki ölçüt aynı mahkemede, Kartal'da birleşir. Merkez Avrupa Yakası'ndaysa seçim davacıya aittir. Bu kurala aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir (md. 6). Bu nedenle iş sözleşmesine yalnız şirket merkezindeki mahkemenin yetkili olduğu yazılmış olsa bile işçi, işin yapıldığı yer bakımından Kartal'ı seçebilir.

Bunu varsayımsal bir örnekle somutlaştıralım. Heybeliada'daki bir pansiyonda yaz boyunca çalışan kat görevlisinin işvereni, merkezi Şişli'de bulunan bir şirkettir. İşçi kışı anakarada geçirmektedir. Davasını işin yapıldığı yer olarak Kartal'daki İstanbul Anadolu İş Mahkemelerinde ya da davalının yerleşim yeri olarak Çağlayan'daki İstanbul İş Mahkemelerinde açabilir. Tanıkların çoğu adada ya da Anadolu Yakası'nda yaşıyorsa ilk seçenek, kayıtlar şirket merkezinde tutuluyorsa ikincisi daha elverişli olabilir.

Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 md. 3). Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna, büro kurulmamışsa görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Adalar'da büro bulunmadığından, işin yapıldığı yer bakımından başvuru büro sıfatıyla görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Sürecin aşamaları iş hukukunda arabuluculuk sayfasında, ildeki öteki adliyeler İstanbul iş mahkemeleri sayfasında anlatılır.

Adalar'da sektöre göre sık görülen talepler ve süreler

İlçedeki dört çalışma alanında öne çıkan talepler, dayanakları ve süreleri aşağıdaki tabloda özetlenir.

Dört sezon çalışan garsonun kıdem ve ihbar hesabı nasıl yapılır?

Aşağıdaki rakamlar yuvarlak ve varsayımsaldır ve yalnız hesabın mantığını gösterir. Bir restoranda dört yaz boyunca, her sezon 6 ay olmak üzere aynı işverene çalışan garson beşinci sezonun başında işe çağrılmamıştır. Yemek dahil giydirilmiş brüt ücreti 40.000 TL'dir.

• Fiilen çalışılan süre 4 sezon x 6 ay = 24 ay, yani 2 yıldır.
• Kıdem tazminatı 2 yıl x 40.000 TL = 80.000 TL brüt olur. Tutar, 1 Temmuz 2026 – 31 Aralık 2026 dönemi için geçerli 73.729,87 TL'lik yıllık tavanın altında kaldığından ücretin tamamı esas alınır ve yalnız damga vergisi kesilir.
• İhbar tazminatında 2 yıllık çalışma için bildirim süresi 6 haftadır. 40.000 TL / 30 x 42 gün = 56.000 TL brüt eder ve bu tutardan gelir vergisi ve damga vergisi kesilir.

Kendi rakamlarınızla sonuç almak için kıdem tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir.

Adalar'da çalışan işçi için adım adım yol

Belgeyi sezon sürerken toplamak, sonradan ispat aramaktan kolaydır. Sezonluk çalışan için izlenecek sıra:

1. Hangi sezon hangi tarihler arasında çalıştığınızı yazın. SGK hizmet dökümünüzü alıp fiilen çalıştığınız günlerle karşılaştırın.
2. Ücretin elden ödendiği dönemleri not edin. Vardiya listeleri, işyeri mesaj grubundaki yazışmalar ve ulaşım kartı kullanım kayıtları adaya geliş gidişinizi gösterir.
3. Lojmanda kaldıysanız bunu gösteren kayıtları ve birlikte kaldığınız çalışanların iletişim bilgilerini saklayın.
4. Sezon başında çağrılmadıysanız işe hazır olduğunuzu yazılı olarak bildirin ve bildirimin bir örneğini tutun.
5. İşe iade isteyecekseniz fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurun (md. 20). Bunun için işyerinde en az 30 işçi ve 6 aylık kıdem aranır.
6. Ücret, fazla mesai, kıdem ve ihbar alacaklarında zamanaşımı 5 yıldır. Hizmet tespitinde ise 5 yıllık hak düşürücü süre ayrıca izlenir.

Ada işyerlerinde sık yapılan üç hata, sezon sonunda önünüze konan “alacağım kalmamıştır” yazılı belgeyi tarihsiz imzalamak, istifa dilekçesi vererek ayrılmak ve yalnız son sezonu hesaba katmaktır. İbraname ancak fesihten en az 1 ay sonra düzenlenmiş, alacak kalemlerini tutarıyla göstermiş ve ödeme banka aracılığıyla yapılmışsa geçerlidir (6098 sayılı Kanun md. 420). İstifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz. Ücretin ya da primlerin eksik ödenmesi gibi haklı bir neden varsa ayrılış bu nedene dayandırılmalı ve yazılı bildirilmelidir. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hallerinde fesih hakkı öğrenmeden itibaren 6 iş günü içinde kullanılır, ihlal sürdükçe süre işlemeye başlamaz (4857 md. 26).

Fesihten sonra istenebilecek kalemlerin tamamı işten çıkarılan işçinin hakları yazısında sıralanır.

Adada işletmesi olan işveren nelere dikkat etmeli?

İşveren bakımından uyuşmazlıkların çoğu, sezonluk ilişkinin yazıya dökülmemesinden doğar. Ada işletmelerine özgü dikkat noktaları:

• Sezonluk sözleşmeyi yazılı yapmak ve sezonun öngörülen başlangıç ve bitişini, görev tanımını ve ücreti sözleşmede göstermek.
• Sezon sonunda askıya alma ve sezon başında işe çağrı bildirimlerini yazılı yapıp tebliğ kaydını saklamak.
• Puantaj ve vardiya çizelgelerini günlük tutmak, denkleştirme uygulanıyorsa işçinin yazılı onayını almak.
• Gece 7,5 saati aşan çalışma ve hafta tatilinin sonraki günlere bırakılması için yazılı onayları dosyada bulundurmak.
• Servis payı ve bahşiş dağıtımını belgelemek ve ekstra personeli çalıştığı günler için sigortalı bildirmek.
• Lojmanın hangi koşulla verildiğini ve iş ilişkisi bitince boşaltma süresini yazılı kararlaştırmak.

İşçi tarafında başlıca deliller vardiya listesi, mesajlar ve tanıklardır. İşveren tarafında ise imzalı bordro, puantaj ve bildirim yazıları öne çıkar. Lexim Hukuk Bürosu Adalar'daki işçi ve işverenlerin dosyalarında alacak hesaplaması, arabuluculuk görüşmesi, dava dilekçesi ve duruşma takibi işlerini yürütür. Görüşme talebi iletişim sayfasından iletilebilir.